Skip to content

ન્યુ જર્સીના રાહુલ શુકલએ લખ્યું સંવેદનશીલ પુસ્તકઃ “વિયોગ.”-રમેશ તન્ના

February 23, 2017

Image may contain: 1 person Image may contain: 2 people, sunglasses and eyeglasses
માતા-પિતાના વિયોગમાં જ્યારે પુત્રને બધું “ખારું ખારું” લાગે છે…
માતા-પિતાનું મૃત્યુ કોઈ પણ ઉંમરે વસમું હોય છે. વ્યક્તિ ૭૦ વર્ષની હોય અને તેના ૯૬ વર્ષના પિતાનું અવસાન થાય તો પણ માથેથી છત્ર જતું રહ્યું હોય તેવું લાગે. ૭૦ વર્ષની વ્યક્તિના જીવનમાં ૧૦-૧૫ વર્ષ ઉમેરાઈ ગયાં હોય તેવું લાગે છે. ચાર છોકરાંની માતાની માતાનું નિધન થાય તો પણ માતા કે દાદી બનેલી દીકરી પોતે અનાથ થઈ ગયા જેવી લાગણી અનુભવે. આજે માતાપિતાની વિદાયની સંતાન પર મહત્તમ કેટલી ઘેરી અસર પડી શકે તેની વાત કરવી છે.
સ્વજનનું મૃત્યુ શોક આપે, માતા-પિતાના મૃત્યુનો શોક કે વિયોગ પીડાદાયી હોય છે.
આવા વિયોગને વ્યક્ત કરતો નિબંધસંગ્રહ વેદના અને સંવેદનાની નવી અનુભૂતિ કરાવે છે. પુસ્તકના લેખક છે રાહુલ શુક્લ. તેઓ ન્યુ જર્સીમાં વસે છે. સફળ ઉદ્યોગપતિ અને નીવડેલા વાર્તાકાર છે. ઉત્તમ વક્તા પણ ખરા. નવી ટેકનોલોજી, કોમ્પ્યુટર, ફોટોગ્રાફી અને જૂની હિન્દી ફિલ્મો અને તેનાં ગીતોના પણ ચાહક. ટૂંકમાં સંવેદનશીલ અને ધબકતા જણ.
તેમના પિતાને આખું ગુજરાત ઓળખે છે. સુરેન્દ્રનગરથી પ્રકાશિત થતા ‘સમય’ સાપ્તાહિકના સ્થાપક-વાહક ભાનુભાઈ શુક્લના એ દીકરા. રાહુલભાઈનો નિબંધસંગ્રહ ‘વિયોગ’ વેદના અને સંવેદનાથી એટલો છલકાય છે કે ગુજરાતી ભાષાનાં શ્રેષ્ઠ દસ સંવેદનશીલ પુસ્તકોની યાદી બનાવીએ તો તેમાં તેનો સમાવેશ કરવો પડે.
એવું તો શું છે આ નિબંધ સંગ્રહમાં?
માંડીને વાત કરીએ.
લેખક રાહુલભાઈનાં માતા સુશીબહેન ૯૨ વર્ષે ગયાં. તેમના પિતા ભાનુભાઈ શુક્લ ૯૪મા વર્ષે ગયા. લેખક કહે છે તેમ છેક સુધી બનેનાં વિચારશક્તિ, વિનોદ અને સમજણ અકબંધ હતાં. માતા-પિતા માટેની તેમની મજબૂત લાગણી તેમને એ પછી આમ લખવા પ્રેરે છે : “અમે માની લીધું હતું કે હજુ સુધી મૃત્યુ નથી આવ્યું તો મૃત્યુ પામવાની ઉંમર તો જતી રહી, અને હવે ક્યારેય મૃત્યુ નહીં થાય.”
“અને હવે ક્યારેય મૃત્યુ નહીં થાય” એ હૃદયભાવ, એ ઈચ્છા, એ ઝંખના લેખકને પોતાનાં માતા-પિતા માટે કેટલો તીવ્ર અને નિકટનો નાતો હતો તે બતાવે છે.
ખરી વાત તો હવે આવે છે. ૨૧મી એપ્રિલ, ૨૦૧૩ના રોજ ભાનુભાઈ શુક્લનું અમદાવાદની હોસ્પિટલમાં અવસાન થયું. ૪૨ વર્ષથી અમેરિકામાં રહેતા લેખક ૨૬ વખત વતનમાં આવેલા. દર વખતે રાહુલભાઈ સુરેન્દ્રનગર જાય ત્યારે તેમના પિતા (જેમને તેઓ ‘ભાઈ’ કહેતા) આતુરતાથી લોબીમાં બેસીને રાહ જોતા હોય. પિતા-પુત્ર વચ્ચે જબરજસ્ત લાગણી અને પ્રેમનાતો.
આ વખતે એવું ના થયું. આ વખતે લેખક અને તેમનો પરિવાર ‘ભાઈ’ના સ્થૂળ શરીરને લઈને અમદાવાદથી સુરેન્દ્રનગર ગયો. ‘ભાઈ’ એટલે કે ભાનુભાઈને કેમેરા ગમે. પત્રકાર-તંત્રી તરીકે સુરેન્દ્રનગરનાં ગામોમાં રિપોર્ટિંગ માટે રઝળપાટ કરે ત્યારે કેમેરા પોતાની પાસે રાખે અને વાપરે. ન્યુ અમેરિકામાં લેખકને ખબર પડે છે પછી તેમને ભારતમાં તો મારતે ઘોડે આવવાનું હોય છે. આવી દોડાદોડીમાં પણ સંવેદનશીલ લેખક યાદ રાખીને પિતા માટે કેમેરા લઈ આવે છે. તેમનું મન વિચારે છે કે ધારો કે હું કેમેરા ના લઈ જાઉં તો હું એવું માની રહ્યો છું કે પિતા હવે જીવતા રહેવાના નથી. તેઓ અમેરિકાથી ફાઉન્ટેન પેન પણ લાવે છે.
પિતાના પાર્થિવ દેહને અગ્નિદાહ દેવા માટે તૈયાર કરાય છે ત્યારે લેખક કેમેરા લાવીને તેમના શરીર સાથે બાંધે છે. અચાનક તેમને યાદ આવે છે કે મેમરી કાર્ડ તો નથી. તો દોડીને મેમરી કાર્ડ લઈ આવે છે. વિચારે છે કે કેમેરા વગર ભાઈ ત્યાં સ્વર્ગમાં જઈને શું કરશે ? એમને કંઈ ન્યુઝ પેપર ચાલુ કરવું હોય, સમાચાર કવર કરવા હોય તો શું કરશે ? એ પછી તેઓ મૃત પિતાની છાતી પર ‘સમય’ સાપ્તાહિકના બે અંક મૂકે છે. લામી પેન તેમના ગજવામાં મૂકે છે અને થોડા કોરા કાગળ પણ ભાઈની છાતી પર મૂકે છે. ભાઈને સ્વર્ગમાં રિપોર્ટિંગ કરવું હોય તો તકલીફ ના પડવી જોઈએ.
કોઈ રોકે છે, ટોકે છે, સમજાવે છે કે આ બધું તો બળી જશે, પણ લેખક પોતાની સંવેદનાને વળગી રહે છે.
વાચક, હવે પછીની જે વાત તમે વાંચશો એ અગાઉ ક્યારેય વાંચી ના હોય તેવી અપૂર્વ અને અનોખી વાત છે.
લેખકને પિતાની વિદાયનો મોટો અને ઘેરો આઘાત લાગ્યો. હૃદય દુઃખી થાય અને આંખો સતત રડ્યા જ કરે.
અમેરિકા જઈને લેખક અને તેમનાં જીવનસાથી મીનુબહેને પિતાનાં ચિત્રો, ફોટાનાં પોસ્ટર તૈયાર કર્યા. હૃદયદ્રાવક સ્લાઈડ-શો કર્યો. દીકરા આકાશ સાથે મળીને ન્યુ જર્સીમાં શ્રદ્ધાંજલિનો કાર્યક્રમ કર્યો. લેખકે આ બધું કર્યું પણ માતા-પિતાના વિયોગની વેદના ઘટવાનું નામ જ ના લે. આમ તો એવું કહેવાય છે કે સમય મોટી દવા છે, સમય પસાર થાય તેમ ઘા પર આપોઆપ રુઝ આવી જતી હોય છે. એપ્રિલ – મે – જૂન – જુલાઈ… સમય પસાર થતો હતો તેમ લેખકના હૃદયની પીડા વધતી હતી. લેખક ગાડી ડ્રાઈવ કરતા હોય, ફિલ્મ જોતા હોય, આકાશ સામું તાકતા હોય… તેમની આંખમાંથી ચોધાર આંસુ વહ્યા જ કરે.
અચાનક નવી સ્થિતિનું નિર્માણ થયું. લેખકને રસોઈ અત્યંત ખારી લાગવા માંડી. તેમણે પત્નીને ફરિયાદ કરવા માંડી શાક અને દાળમાં મીઠું વધારે લાગે છે. છાસ કડવી લાગવા માંડી. એ પછી તો એવું થવા માંડ્યું છે તેમનું નાક અત્યંત દૂરની સુગંધ પણ સુંઘવા લાગ્યું.
ઘણા ડોકટરોને બતાવ્યું, પૂછ્યું કે અચાનક આવું કેમ થઈ ગયું. એલર્જીના એક નિષ્ણાત ડોકટરે નાકની અંદર સુધી ઊંડે નળી નાખીને તપાસ કરીને દવા આપી. લેખકનું વજન છ પાઉંડ ઉતરી ગયું. લેખકને લાગ્યું કે તેમની સ્વાદ અને સુગંધની ઈન્દ્રિય વધુ પડતી સતેજ થઈ ગઈ હતી. એ પછી તો લેખકે જાતે જ કારણ શોધી કાઢ્યું.. કોઈ વ્યક્તિ હદ બહારનું રડે, બહુ વલોપાત કરે તો એનું શરીર ત્યારે આપોઆપ રીતે એસ્ટ્રોજન હોર્મોનનું પ્રમાણ વધારી દે.
માતા-પિતાના વિયોગમાં અમેરિકામાં રહેતા રાહુલ શુક્લ નામના પુત્ર એટલું રડ્યા, એટલું રડ્યા કે તેમને દુનિયા ખારી, વધુ ખારી લાગવા લાગી.
તો આવા એક સંવેદનશીલ પુત્રએ આ પુસ્તક લખ્યું છે. પુસ્તક લખવાનું પણ ખાસ કારણ છે : મને થાય છે તેવાં સંવેદનો મારા જેવા અનેક લોકોએ અનુભવ્યા હશે. આથી થયું કે જો હું આ યાતનાનું વિગતપૂર્વક વર્ણન કરું તો કદાચ બીજા સૌની યાતનાને જાણે વાચા આપતો હોંઉ એવું લાગે. થયું, આ લખવાથી જેમ મારું દુઃખ ઓછું થશે તેવી જ રીતે વાંચનારાના હૃદયમાં જે બાંકોરા પડ્યાં હશે તે પણ કદાચ પૂરાશે. જેમ લાગણી મને મારાં માતા-પિતા માટે હતી તેવી જ કે તેનાથી પણ અનેકગણી વધુ લાગણી, કેટલાય લોકોએ મનમાં દબાવી રાખી હશે, અને આમ કદાચ મારા દુઃખની વાતો આવી વિસ્તૃત વિગતમાં વાંચશે તો કદાચ એમનું દુઃખ થોડું હળવું થશે.
લેખકે પુસ્તક એ રીતે લખ્યું છે કે તેઓ તેમના પુસ્તક લખવાના આ પ્રયોજનમાં સફળ થાય છે.
આ પુસ્તક વિશિષ્ટ રીતે લખાયું છે. તેમાં કલ્પના છે, સ્વપ્ન છે, ભાસ-આભાસ છે, વિદાય પામેલાં માતા-પિતા સાથેનો સંવાદ છે, અતીતનું અજવાળું છે અને પીડાનું અંધારું પણ છે. તેને તમે કોઈ ચોક્કસ સ્વરૂપમાં બાંધી ના શકો તેવું આ પુસ્તકનું કાઠું-રૂપ છે.
એક પિતા-પુત્રનો સંવેદનશીલ સંબંધ અને એ સંબંધની અનેક સૂક્ષ્મ સંવેદનાઓ આ પુસ્તકમાં છે.
એકવીસમી સદીની નિયતિ છે કે લાખો માતા-પિતા પોતાનાં સંતાનોથી વિમુખ થઈ ગયાં છે, અળગાં થઈ ગયાં છે. આવો અલગાવ ક્યારેક કેટલો મોટો લગાવ હોય છે તેની આ રસપ્રદ કથા છે. આપણે વતન ઝૂરાખાની ઘણી વાતો-વાર્તાઓ વાંચી છે, સાંભળી છે. તેમાં આ શિરમોર છે. માતા-પિતાના ઝૂરાપાને શબ્દો દ્વારા શ્રેષ્ઠ રીતે વ્યક્ત કરતો આ નિબંધસંગ્રહ ગુજરાતી ભાષા-સાહિત્યને સમૃદ્ધ કરશે તે નક્કી.
તુલસીપત્ર :
વિયોગની તીવ્ર અભિવ્યક્તિ ક્યારેક મિલન કરતાં પણ વધારે સુખકર બનતી હોય છે.

 https://www.facebook.com/ramesh.tanna.5/posts/10154534123572893

 

ધ્રુવ ભટ્ટ-સાહિત્યક્ષેત્રમાં જેમનું પ્રદાન સાવ નોખું છે.

February 11, 2017

"બેઠક"

%e0%aa%a7%e0%ab%8d%e0%aa%b0%e0%ab%81%e0%aa%b5-%e0%aa%ad%e0%aa%9f%e0%ab%8d%e0%aa%9f

Vinod R. Patel‎  મોતી ચારો … જીવન પ્રેરક સાહિત્યનો મધપુડો

આજે સવારે વિનોદ કાકાના ફેસબુક પર આ કવિતા મળી અને હું મારી જાત ને રોકી ન શકી.

કવિ ધ્રુવ ભટ્ટની મને ગમતી એક કાવ્ય રચના …

ઓચિંતું કોઇ મને રસ્તે મળે ને કદી ધીરેથી પૂછે કે કેમ છે,
આપણે તો કહીએ કે દરિયા શી મોજમાં ને ઉપરથી કુદરતની રહેમ છે.

ફાટેલા ખિસ્સાની આડમાં મૂકી છે અમે છલકાતી મલકાતી મોજ,
એકલો ઊભું ને તોય મેળામાં હોઉં એવું લાગ્યા કરે છે મને રોજ,
તાળું વસાય નહીં એવડી પટારીમાં આપણો ખજાનો હેમખેમ છે,
અને ઉપરથી કુદરતની રહેમ છે.

આંખોમાં પાણી તો આવે ને જાય નથી ભીતર ભીનાશ થતી ઓછી,
વધઘટનો કાંઠાઓ રાખે હિસાબ નથી પરવા સમંદરને હોતી,
સૂરજ તો ઊગે ને આથમીયે જાય મારી ઉપર આકાશ એમનેમ છે,
અને ઉપરથી કુદરતની રહેમ છે.
-ધ્રુવ ભટ્ટ.

આ રચના વાંચ્યા પછી વરસાદન ની આ મોસમમાં હું શબ્દોથી ભીંજાણી,કેમ છો શબ્દ નું…

View original post 615 more words

ન્યૂ જર્સીનો ઊર્મિલ પારસી કવિ – વિરાફ કાપડિયા

મે 29, 2016

Viraf Kapadia Ramesh P Poetry Award to V-2 

વિરાફ કાપડિયા                                               રામભાઇ ગઢવી અને મુરારી બાપુ સાથે વિરાફ ભાઇ

Poetry Award in Tampa-Niranjan Bhagat Announcing

નિરંજન ભગત “રમેશ પરેખ ઍવોર્ડ ” વિશે જાહેરાત કરતા

Poetry Award in Tampa-Niranjan Bhagat

નિરંજન ભગત પાસેથી “રમેશ પરેખ ઍવૉર્ડ” સ્વિકારતા વિરાફ ભાઇ

  

વિરાફ કાપડિયાઃ ટૂંક પરિચય

 

– કૃતિઓમાં કાવ્યો, વાર્તા, લેખો અગ્રગણ્ય સામયિકોમાં પ્રકાશિત; કાવ્યસંગ્રહ ‘આ કવિતા તેમને માટે’

– રમેશ પારેખ સાહિત્યિક પારિતોષિક 2010 માં પ્રાપ્ત.

– મધુસૂદન કાપડિયા લિખિત પુસ્તક ‘અમેરિકાવાસી સર્જકો’માં એમની રચનાઓ ઉપર મહત્ત્વનો સંપૂર્ણ લેખ.

– રચનાઓમાં ભારતીય સંસ્કૃતિ, પારસી કલ્ચર, અને અમેરિકન જીવનની સંયુક્ત અસર; અલગ ભાત પાડતાં વૈવિધ્યપૂર્ણ રજૂઆતવાળાં કાવ્યો

– ગુજરાતી, હિંદી, અંગ્રેજી/અમેરિકન ભાષા-સાહિત્યનો અભ્યાસ. ગમતી અંગ્રેજી કૃતિઓનાં રૂપાંતર/અનુવાદ

– મુંબઈમાં પારસી પરિવારમાં જન્મ, અમેરિકામાં ઇન્ડસ્ટ્રીઅલ એન્જિનિયરિંગમાં Master of Science કરીને સ્થાયી નિવાસ, વ્યવસાયે નિવૃત્ત ઇન્ફર્મેશન ટેક્નોલોજી કન્સલ્ટન્ટ.

સંપર્ક –vkapmail@yahoo.com

 

એમનાં થોડાંક કાવ્યો:

 

બચપની પરિચિત કવિતાઓ

 

ચાલતાં ચાલતાં કંઈ વધારે જ ચાલી ગયો,

ગામ-બહાર આવી ગયો.

ત્યાં ત્રિપથ-જૂથ પર વૃદ્ધિ પામેલા

મર્મર પરદાઓની પાલખી ઝુલાવતા

વીપિંગ વિલો વચ્ચે હસતું ઝરખ બેઠું હશે

એવી મનોમન રમત રમતો

૪૫ અંશનો વળાંક વળી ગયો.

 

યાદ આવી ગઈ આખેઆખી

શૈશવની નિશાળમાં શીખેલી

ન સાયાસ ક્યારેય કંઠસ્થ કરેલી

મનની ઊંડી તળેટીમાં વર્ષો લગી

કુંડળી  મારીને ગાઢ સૂતેલી

રિપ વેન વિઁકલ જેવી

વળી એક બીજી કવિતા.

 

અચાનક યાદીની ઝાડીમાં ઊછળતાં,

ચંચલ ઊડાઊડમાં, કૂદાકૂદમાં પડી જતાં

શૈશવે પરિશીલિત કાવ્યોનાં પતંગિયાં

આવે છે કદી

આયુષના ઉત્તરપ્રદેશનું ઉડ્ડયન કરીને,

પાંખો પર આબેહૂબ એ જ

આદ્ય અચંબાની નકશી ધરીને.

 

ખંડ ખંડ ઉડ્ડયન કરીને પધારતાં

મૉનાર્ક પતંગિયાં, સમ્રાટ પતંગિયાં, આવો.

પહેલાંની પરિચિત પેલી જાદુઈ ક્રીડા કરો

કલ્પના-પહાડની છાયામાં વાંકીચૂકી વિસ્તરેલી ખેતીમાં,

મારા મનની તળેટીમાં,

જ્યાં બીજાં કેટલાંય પતંગિયાં પણ

અસ્તવ્યસ્ત ઊડે આનંદની હેલીમાં.

સમગ્ર એ સંઘની હારોહાર

સુરધનુ પણ પાંખો પકડીને કરે વિહાર.

ને થોડી જ વાર, ભલેને બસ  થોડી જ વાર,

રંગો તમારા ભભકાદાર

ચેતવીને વર્જ્ય કરે

વાસ્તવનાં ચકલાંના ચંચુપ્રહાર.

 

(વીપિંગ વીલો − ભૂમિ સુધી નમતી ડાળીઓ શોભાવતું એક વૃક્ષ.  રિપ વેન વિંકલ − પ્રખ્યાત અમેરિકન વાર્તાનો નાયક જે દાયકાઓ સૂઈને ઊઠ્યા પછી જગતને આશ્ચર્યથી જોતો રહ્યો. મૉનાર્ક પતંગિયાં − પ્રતિવર્ષ 2000 માઇલ લાંબું માઇગ્રેશન કરતાં વિસ્મયકારી પતંગિયાં. એમના ચળકતા રંગો એ ભક્ષ તરીકે અરુચિકર હોવાની પક્ષીઓને ચેતવણી આપે છે.)

 

જર્સીની રાણી ને મન-મગન દેશના રાજાનાં લગન

(જર્સી સીટી રહેતા મિત્રને ઘેર લગ્નપ્રસંગ વખતે લખેલું હળવું ગીત)

 

એક હતી ભઈ રાણી તે તો જર્સીની ભઈ રાણી; એક હતા ભઈ રાજા તે મન-મગન દેશના રાજા;

ઓ સુલેમાન શરણૈવાળા, આવ અમારા આંગણમાં તું, જલ્દી જલ્દી વગાડ વાજાં !

એક દિવસ એ રાજાને બહુ લાગી ઠંડી,

રાજા બોલ્યા, “મારી પાસે નથી કોટ કે બંડી,

ઓ જર્સીની જરસીવાળી રાણી, શરદી

થાય મને, તું દઈ દે તારી જરસી જરીક જલદી. ”

રાણી બોલી મક્કમ વાણી, “મેરી જરસી નહીં દૂંગી.

કેવી વાત કરે રાજા, ક્યા બિન જરસી ઘૂમુંગી ?

તારી-મારી એક જ જરસી, આના હો તો આ જા ! ”

અને ત્યારથી જરસી જોડે દિલની ઉષ્મા-ખુશબૂ ઓઢે મગન દેશના રાજા, રે ભઈ લગન દેશના રાજા.

ઓ સુલેમાન શરણૈવાળા, આવ અમારા આંગણમાં તું, જલ્દી જલ્દી વગાડ વાજાં !

 

જીવન-કવિતા

 

આ ધોધ પડે તે જીવન જી,

ને નાદ અનહદ તે કવિતા રે.

આ ખગ ઊડ્યાં તે જીવન જી,

ને વિના શબદ તે કવિતા રે.

આ રેતનું રણ તે જીવન જી,

ત્યાં હરણ દોડતું, કવિતા રે.

આ અંક બિછાવ્યો, જીવન જી,

ત્યાં બાળ પોઢતું, કવિતા રે.

આ સાધુ ચલ્યો તે જીવન જી,

ભરી ભસ્મ અંગ તે કવિતા રે.

આ ઊતરે આરતી જીવનની,

ને બજત ઘંટ તે કવિતા રે.

આ ભુવન-માટલું જીવન જી,

ચુપ સમય ચૂએ તે કવિતા રે.

આ નજરું જુએ તે જીવન જી,

મારું ઉર ઊજવે તે કવિતા રે.

સાહિત્ય અને સંગીત પ્રેમી મીરાં મહેતા–પી. કે. દાવડા

April 15, 2016

Mira Mehta

કેલિફોર્નિયાના Bay Area માં રહેતા ભારતિયોએ બે વર્ષ પહેલા સાહિત્ય અને સંગીતની એક અભૂતપુર્વ પ્રેમી મહિલાને ભારે હૈયે વિદાય આપી. નામ હતું મીરાં મહેતા.

મીરાં બહેનનો જ્ન્મ ભાવનગરમાં ૧૨મી નવેમ્બર, ૧૯૪૧ ના થયેલો. પિતા બાલકૃષ્ણ ત્રિવેદી ન્યાયતંત્ર સાથે જોડાયલા હતા અને માતા શાંન્તિલાબહેન શિક્ષણક્ષેત્ર સાથે. પિતા આગળ જતાં ગુજરાત હાઈકોર્ટના ચીફ જસ્ટીસ બનેલા અને માતા શાળાના પ્રિન્સીપાલ.

મીરાંબહને ભારતમાં Sociology માં M.A. કર્યા બાદ Law College માંથી LLB ની ડીગ્રી મેળવેલી. Sociology ના અભ્યાસ દરમ્યાન એક સો થી વધારે વિધવાઓના જીવનનો ગહન અભ્યાસ કરી અને એમના જીવનમાં સુધાર લાવવાનું લક્ષ્ય બનાવ્યું હતું. LLB ના અભ્યાસ બાદ રીઢા ગુનેગારો સાથે કામ કરી, એમને સમાજની મુખ્ય ધારામાં પાછા કેમ વાળવા એ દિશામાં કામ કર્યું હતું.

૧૯૭૦ માં અમેરિકા સ્થિત સિવિલ એંજીનીઅર મહેન્દ્ર મહેતા સાથે એમના લગ્ન થયા. મીરાંબહેન લગ્ન કરી અમેરિકાના કેલિફોર્નિયા રાજ્યના સાન ફ્રાંસિસ્કો શહેરમાં આવ્યા. ૧૯૭૧ માં એમની પુત્રી કલાનો જન્મ થયો, ત્યારે એમને કદાચ કલ્પના નહિં હોય કે એમને આંગણે જીવનભર અનેક કલાઓનો ઉછેર થવાનો છે. મીરાંબહેનના સદનશીબે મહેન્દ્રભાઈ પણ સાહિત્ય અને સંગીતના ચાહક નીકળ્યા, એટલે મીરાંબહેનના શોખ અને શક્તિ બેવડાઈ ગયા. આમ તો મીરાંબહેનનો સાહિત્યપ્રેમ કોલેજ કાળથી વિકસિત હતો. ગુજરાતિ સાહિત્ય પરિષદના જ્ઞાનસત્રમાં તેઓ અચૂક હાજર રહેતા. માત્ર ૧૯ વર્ષની ઉમરે એમણે એક નવલકથા “કલા-પ્રણય” લખી અને આ નવલકથાને નવોદિત લેખકોની સ્પર્ધામાં ત્રીજું ઈનામ મળેલું.

કલા એક વર્ષની થઈ ત્યારે મીરાંબહેનને અહીંના ન્યાય ખાતામાં પ્રોબેશન અધિકારી તરીકે નોકરી મળી. પુત્રીનો ઉછેર અને નોકરીની બેવડી જવાબદારીમાં સહાયરૂપ થવા, મીરાંબહેનના માતા-પિતા અમેરિકા આવ્યા, અને ત્યારબાદ અમેરિકામાં જ સ્થાયી થયા.

દસેક વર્ષ ન્યાયખાતામાં કામ કરી મીરાંબહેનને કંઈક વધરે કરવાની ઈચ્છા થઈ. એમણે ૧૯૮૪ માં California Bar ની અઘરી ગણાતી પરિક્ષા માટે અભ્યાસ કરી, એમાં સફળતા મેળવી. ત્યારબાદ એમણે કેલિફોર્નિયાની કોર્ટસમાં એડવોકેટ તરીકે પ્રેકટીસ શરૂ કરી. એમણે કુટુંબને લગતી કાનુની બાબતો, જેવી કે વીલ, ટ્રસ્ટ, પ્રોપર્ટીના વિવાદો, છૂટાછેડા અને બાળકોના હક્કોના રક્ષણ જેવા વિષયોમાં ધ્યાન કેંદ્રિત કર્યું. એ સમયે આ વિસ્તારમાં માત્ર બે કે ત્રણ સ્ત્રીઓ જ વકીલ તરીકે પ્રેકટીસ કરતી હતી. મીરાંબહેનનું ધ્યેય ખાસ કરીને સ્ત્રીઓને મદદરૂપ થવાનો હતો એટલે એમણે ઘણી બહેનોને પોતાના ખર્ચે એમના હક્ક અપાવેલા.

આ સમય દરમ્યાન એમની સામાજીક પ્રવૃતિઓ ઉત્તરોતર વધતી રહી અને એમનું ઘર Bay Area નું સંસ્કૃતિધામ બની રહ્યું. બહારગામથી કે ભારતથી કોઈ કલાકાર આવે તો એમને ઘરે રોકાતા, એમને રહેવાની ખાવા-પીવાની સગવડ ઉપરાંત એમના કાર્યક્ર્મો યોજવા, એમને શહેર અને આસપાસના જોવા લાયક સ્થળોએ લઈજવામાં આ મહેતા દંપતીને આનંદનો અનુભવ થતો.

૧૯૮૯ માં મહેન્દ્રભાઈને સેક્રેમેન્ટો અને ત્યારબાદ સાન ડિયેગો રહેવું પડેલું. ત્યાં પણ મીરાંબહેનની નાનીમોટી મહેફીલો સજતી, અને સાહિત્ય, સંગીત અને નૃત્યકલા પાંગરતી. ૨૦૦૬ માં Bay Area માં પાછા ફર્યા, અને ત્યાર બાદ જીવનના અંત સુધી મીરાંબહેને પાછું વળીને જોયાવગર કલા અને સંગીતમાં ઓતપ્રોત રહ્યા. એમનું ઘર Bay Area માં આવનારા કલાકારોનું સરનામું બની ગયું. કોઈપણ ભારતીય કલાકારને Bay Area માં પોતાની કલા ઉજાગર કરવી હોય તો મીરાંબહેનના ઘરના દરવાજા ખુલ્લા હતા. કેટલીયેવાર એમણે સાહિત્ય અને સંગીતના રસિયાઓને પોતાને ઘરે એકઠા કરી મહેફીલો જમાવેલી, કોઈપણ જાતના ખાસ કારણ કે પ્રસંગની આડ વગર.

મહેતા દંપતીએ આગેવાની લઈ, ૨૦૦ થી વધારે જાહેર જનતા માટેના કાર્યક્ર્મ યોજી, વક્તાઓ, કવિઓ, નૃત્યકારો અને સંગીતકારોને પોતાની કલા પ્રદર્શિત કરવાની સગવડ કરી આપેલી. આવા કાર્યક્રમોમાં ઉસ્તાદ અલી અકબર ખાં, પંડિત રવિશંકર, પંડિત નિખીલ બેનર્જી, ઉસ્તાદ ઝાકીરહુસેન, પંડિત સ્વપ્ન ચૌધરી અને પંડિત હરિપ્રસાદ ચોરસિયા જેવી મહાન હસ્તીઓ પણ સામીલ હતી. ગુજરાતી ગાયકો અને સંગીતકારોમાં પુરૂષોત્તમ ઉપાધ્યાય, રાસબિહારી અને વિભા દેસાઈ, અમર ભટ્ટ અને અન્ય ઘણાં લોકો સામીલ હતા. સાહિત્યકારોમાં ઉમાશંકર જોષી, મનુભાઈ પંચોલી, નિરંજન ભગત અને સુરેશ દલાલ અને બીજા અનેક લોકો શામીલ હતા.

૫ મી એપ્રીલ, ૨૦૧૪ ના મીરાંબેનના સ્વર્ગવાસના સમાચારથી Bay Area ના કલારસિકોમાં સોપો પડી ગયો. એમનું આતિથ્ય માણી ચૂકેલા કે એમની મદદથી કલાજગતમાં પા પા પગલી માંડેલા જ નહિં, પણ સમગ્ર ભારતીય સમાજના લોકો સ્તબ્ધ થઈ ગયા. એમની મહેમાનગતિ પામી ચૂકેલા અનેક કલાકારો અને સાહિત્ય અને સંગીતના પ્રેમીઓએ એમને ભારહૈયે વિદાય આપી. જે હાજર ન રહી શક્યા, એવા કલાકારોએ હ્રદયપૂર્વક સંદેશા મોકલ્યા.

ઉસ્તાદ ઝાકીર હુસેન અને એમની પત્ની એન્ટોનીયાએ સંદેશામાં લખ્યું, “ મારા કાર્યક્રમમાં મીરાંજીનો હસતો ચહેરો જોવાનો લહાવો હતો, હવે એની ખોટ સાલસે. હું, મારી પત્ની અને અમારૂં આખું કુટુંબ શોકાતૂર છે અને તમારી સાથ હમદર્દી દર્શાવે છે.”

કવિ શ્રી અનિલ જોષીએ શોક સંદેશામાં જણાવ્યું, “ યાદો તો માત્ર આપણે જેને ચાહીએ છીએ એમની સાથે આપણે શું હતા એ જ કહી શકે છે, પણ આપણે એકલા શું હશું, એ જાણવામાં મદદરૂપ થઈ શકે નહિં. જે આજે હૈયાત નથી, એમના પડઘા આપણા વિચારોમાં પડે છે અને આપણા વર્તનમાં વણાઈ જાય છે.”

શ્રી પુરૂષોત્તમ ઉપાધ્યાયે લખ્યું “કલાની દુનિયામાં મીરાંબહેનનો ફાળો ક્યારેય નહિં ભૂલાય. એમનો કલાકારો, સંગીત અને સાહિત્ય પ્રત્યેનો ઉત્સાહ અજોડ હતો.”

શ્રીમતિ વિભા દેસાઈએ મકરંદ દવેના શબ્દો ટાંકતાં લખ્યું છે,

“અમે તો જઈશું અહીંથી, પણ અમે ઉડાડ્યો ગુલાલ રહેશે,

ખબર નથી શું કરી ગયા, પણ કરી ગયા તે કમાલ રહેશે.”

શ્રી અરવિંદ કનસલે લખ્યું છે,

“ ચંદ લોગ દુનિયા મેં યું મિલતે હૈ,

દિલમેં જગહ કર લેતે હૈ,

ઈસ જહાંસે કૂચ કરકે ભી,

દિલમેં બસર કરતે.”

હ્રદયમાંથી નીકળેલી આવી તો અનેક શ્રધ્ધાંજલી મીરાં બહેનને અર્પણ થઈ હતી.

 

 

 

 

રઘુવીર ચૌધરી

January 13, 2016

raghuvir chaudhari

માનવજીવનની અસલિયતના ઉપાસક – સર્જક છે શ્રી રઘુવીર ચૌધરી. એમને મન સર્જવું એટલે પણ જીવવું – સચ્ચાઈથી, સુંદરતાથી અને શ્રેયોભાવનાથી. પ્રત્યક્ષ જીવનની વચ્ચે રહીને રઘુવીર ચૌધરીએ શબ્દની અને એ દ્વારા સમાજની સેવા કરવાનો ઉપક્રમ જાળવ્યો છે.

બાપુપુરા (તા. માણસા, જિ. ગાંધીનગર)ના વતની રઘુવીર ચૌધરી કુટુંબીજનોના વહાલ અને પ્રકૃતિનું સૌંદર્ય પામતાં પામતાં જીવન પ્રત્યે વિઘેયક દૃષ્ટિ કેળવતા રહ્યા. હિન્દી ભાષાના એક તેજસ્વી વિદ્યાર્થી અને આદરપાત્ર અધ્યાપક તરીકે યશ પામ્યા અને કિશોર વયથી જ ગ્રામસેવા તથા પ્રૌઢશિક્ષણની પ્રવૃત્તિઓ આરંભી.

રઘુવીર ચૌધરીનો પ્રથમ પ્રેમ કવિતા જે ગદ્યમાં પણ સુપેરે પ્રગટી રહે છે. 1965માં પ્રકાશિત થયેલી અમૃતા ત્યારે પણ સાહિત્ય જગતની અપૂર્વ ઘટના ગણાઈ હતી. પ્રેમનો – સહઅસ્તિત્વનો અર્થ સમજવા, પારંપારિક મૂલ્યોને બાજુએ રાખી નીકળેલાં આ નવલકથાના મુખ્ય પાત્રો અમૃતા, ઉદયન અને અનિકેત સામે અસ્તિત્વ એટલે શું એ જ મુખ્ય પ્રશ્ન બની રહે છે. હિન્દી ભાષામાં પણ પાઠ્યપુસ્તક બનેલી આ નવલકથાની ગુજરાતી ભાષામાં અગિયાર આવૃત્તિઓ થઈ ચૂકી છે.

2013માં સાહિત્ય અકાદેમી, દિલ્હી દ્વારા સાહિત્ય ક્ષેત્રના સર્વોચ્ચ સન્માન સમી – ફેલોશીપ માટે પસંદગી પામેલા ડૉ. રઘુવીર ચૌધરી વાસ્તવ અને ભાવનાનો, ચિંતન અને લાગણીનો, સત્ય અને સૌંદર્યનો અનન્ય સમન્વય – યોગ કરી શક્યા છે. કાવ્ય, નવલકથા, નવલિકા, નિબંધ, નાટક, વિવેચન, ચિંતન, પ્રવાસ વર્ણન, રેખાચિત્ર, સંપાદન વગેરે મળીને દોઢસો પુસ્તકો દ્વારા સાહિત્ય-સર્જનના તમામ સ્વરૂપોનું સુપેરે ખેડાણ કરનાર રઘુવીર ચૌધરી રાષ્ટ્રીય સ્તરે પોંખાયેલા સર્જક છે.

સાહિત્ય અકાદેમી, દિલ્હીનો પુરસ્કાર, દર્શક એવોર્ડ, ઉત્તર પ્રદેશ તરફથી સૌહાર્દ પુરસ્કાર, હિન્દી સાહિત્ય અકાદમી તથા ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા ગૌરવ પુરસ્કાર, ક. મા. મુનશી એવોર્ડ, રણજીતરામ સુવર્ણચંદ્રક, કુમાર ચંદ્રક, ઉમા-સ્નેહરશ્મિ પારિતોષિક વગેરે અનેક પુરસ્કારોથી નવાજિત રઘુવીર ચૌધરી સવિશેષ આનંદ અને સંતોષ અનુભવે છે. પોતાના ગામ બાપુપુરાના ખેતરોમાં કામ કરીને ભૂસત્ત્વ પ્રત્યે લગાવ અનુભવતા આ સર્જક ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ, દર્શક ફાઉન્ડેશન, ગ્રામભારતી, લોકભારતી, મોતીભાઈ ચૌધરી ફાઉન્ડેશન, આદ્યકવિ નરસિંહ મહેતા સાહિત્ય નિધિ ટ્રસ્ટ જેવી શૈક્ષણિક – સામાજિક સંસ્થાઓના ટ્રસ્ટીપદે કાર્યરત છે. તો ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદનું ભવન રઘુવીર ચૌધરીના અથાગ પ્રયત્નોના ફળસ્વરૂપ છે. એક મૂઠી ઊંચેરા સર્જક રઘુવીર ચૌધરીની સાહિત્ય શિક્ષણ અને સમાજ પરત્વેની કાર્યનિષ્ઠા અપ્રતિમ છે.

રઘુવીર ચૌધરીનું લેખન-સર્જન

નવલકથા

પૂર્વરાગ 1964, 2005
પરસ્પર 1964, 2005
પ્રેમઅંશ 1964, 2005
અમૃતા 1965, 2003.. 2010
આવરણ 1966
એકલવ્ય 1967
તેડાગર 1968, 1999
સખીઓ 1970
વેણુ વત્સલા 1972, 2008
ઉપરવાસ 1975, 2001
સહવાસ 1975, 2001
અંતરવાસ 1975, 2001
ઉપરવાસ, સહવાસ અને અંતરવાસનો સેટ 1975, 2001
લાગણી 1976, 2002
શ્રાવણ રાતે 1977
રુદ્રમહાલયની કર્પૂરમંજરી 1978, 2003
કંડકટર 1978
પંચપુરાણ 1981
બાકી જીંદગી 1982
વચલું ફળિયું 1983, 2013
ગોકુળ 1986, 2002
મથુરા 1986, 2002
દ્વારકા 1986, 2002
ગોકુળ, મથુરા, અને ગોકુળનો સેટ 1986, 2002
મનોરથ 1986
ઇચ્છાવર 1987, 2013
અંતર 1988, 2013
લાવણ્ય 1989
શ્યામ-સુહાગી 1989, 2008
જે ઘર નાર સુલક્ષણા 1990, 2004
સુખે સૂવે સંસારમાં 2004
સાથીસંગાથી 1990, 2008
કલ્પલતા 1992, 2008
બે કાંઠા વચ્ચે 1997, 2008
કાચા સૂતરને તાંતણે 1995
સોમતીર્થ 1996, 2009
ઉત્તર 1997
એક સાચું આસુ 2000
મુદ્દલ વિનાનું વ્યાજ 2003
સમજયા વિના છુટા પડવું 2003
ક્યાં છે અર્જુન 2004
ઘરમાં ગામ 2004
શાણા સંતાન 2004
એક રૂપકથા 2006
એક ડગ આગળ બે ડગ પાછળ 2008

ટૂંકી વાર્તા

આકસ્મિક સ્પર્શ 1966
ગેરસમજ 1968, 1983
નંદીઘર 1977
રઘુવીર ચૌધરીની શ્રેષ્ઠ વાર્તાઓ 1986
અતિથિગૃહ 1988
દશ નારી ચરિત 2000
વિરહિણી ગણિકા 2000
મંદિરની પછીતે 2001
જિંદગી જુગાર છે? 2005
પ્રાણપ્રતિષ્ઠા 2005
દૂરથી સાથે 2011

કાવ્યસંગ્રહ

ઘરાધામ 2013
બચાવનામું 2011
તમસા 1964, 1997
વહેતા વૃક્ષ પવનમાં 1984
દિવાળીથી દેવદિવાળી 1986
ફૂટપાથ અને શેઢો 1997
પાદરનાં પંખી 2007
નાટક
અશોકવન અને ઝુલતા મિનારા 1970
સિકંદર સાની 1979
નજીક 1986
એકાંકી
ડિમલાઈટ 1973
ત્રીજોપુરુષ 1982

રેખાચિત્ર

સહરાની ભવ્યતા 1980, 2007
તિલક કરે રઘુવીર ભાગ – 1 1998
તિલક કરે રઘુવીર ભાગ – 2 1998

સંસ્કૃતિ અને ધર્મચિંતન

વચનામૃત અને કથામૃત 1986
જેને હૈયે અક્ષરધામ 1995
ધર્મવિવેક 2000
ભારતીય સંસ્કૃતિ આજના સંદર્ભમાં 2013
માનસથી લોકમાનસ 2008, 2011

નિબંધ

ભૃગુલાંછન 1999
પુર્નવિચાર 1999, 2008
મુદ્દાની વાત 2000
ઊંઘ અને ઉપવાસ 1999
વાડમાં વસંત 2005
પ્રેમ અને કામ 2007

પ્રવાસ

બારીમાંથી બ્રિટન 1984
તીર્થભૂમિ ગુજરાત 1998, 2011
ચીન ભણી 2003
અમેરિકા વિશે 2005

વિવેચન

ગુજરાતી નવલકથા (રાઘેશ્યામ શર્મા સાથે) 1972
અદ્યતન કવિતા 1976
વાર્તાવિશેષ 1976
મુક્તાનંદની અક્ષરઆરાધના 1980
દર્શકના દેશમાં 1980, 1999
જ્યંતિ દલાલ 1981
પન્નાલાલ પટેલ 1990

સંપાદન

વિશ્વનાથ ભટ્ટ રચિત પારિભાષિક કોશ 1968, 86
જ્યંતિ દલાલનાં પ્રતિનિધિ એકાંકીઓ (અન્ય સાથે) 1971
મેઘાણીની શ્રેષ્ઠ વાર્તાઓ (અન્ય સાથે) 1972
નરસિંહ મહેતા : આસ્વાદ અને સ્વાધ્યાય (પ્રતિભા દવે સાથે) 1983
સગાઈ : પેટલીકર શબ્દ અને કાર્ય (રમેશ ર. દવે સાથે) 1985
શિવકુમાર જોશીની શ્રેષ્ઠ વાર્તાઓ 1985
જગભેરુ જ્યંતિ દલાલ અધ્યયનગ્રંથ (અન્ય સાથે) 1986
સ્વામિનારાયણ સંત સાહિત્ય 1986
મેહુલો ગાજે ને માધવ નાચે (ઉમાશંકર જોશી સાથે) 1987
મોહનલાલ પટેલની શ્રેષ્ઠ વાર્તાઓ 1988
શિવકુમાર જોશી વ્યક્તિ અને વાઙમય (અન્ય સાથે) 1989
યુગદૃષ્ટા ઉમાશંકર (અન્ય સાથે) 1995
પન્નાલાલનું પ્રદાન (રમેશ ર. દવે સાથે) 1995
સ્વામી આનંદ અધ્યયન ગ્રંથ (રમેશ ર. દવે સાથે) 1995
ભોળાભાઈ પટેલ : સર્જક અને વિવેચક (અન્ય સાથે) 1995
ઉત્તર ગુજરાતનું અનોખું મોતી 1998
ગૂર્જર સાહિત્યશ્રેણી : સ્વાતંત્ર્યોત્તર ગુજરાતી નવલિકા ભાગ 1-2 1999
ગૂર્જર સાહિત્યશ્રેણી : નારીચેતનાની નવલિકાઓ (સુનીતા ચૌધરી સાથે) 1999
ગૂર્જર સાહિત્યશ્રેણી :ગ્રામચેતનાની નવલિકાઓ (રમેશ ર. દવે સાથે) 1999
ગૂર્જર સાહિત્યશ્રેણી : એકાંકી સંચય (સતીશ વ્યાસ સાથે) 1999
ગૂર્જર સાહિત્યશ્રેણી : અદ્યતમ એકાંકી સંચય (સતીશ વ્યાસ સાથે) 1999
ગૂર્જર સાહિત્યશ્રેણી : પ્રહસન સંચય (રતિલાલ બોરીસાગર સાથે) 1999
ગૂર્જર સાહિત્યશ્રેણી : અદ્યતન પ્રહસન સંચય (રતિલાલ બોરીસાગર સાથે) 1999
સનશાઈન 1999
નોખા મહાજન 2000
રાવજી પટેલનાં કાવ્યો 2002
વીસમી સદીનું ગુજરાતી નારીલેખન (અનિલા દલાલ સાથે) 2005
મોહનલાલ પટેલ : સર્જન વિશેષ (પ્રસાદ બ્રહ્મભટ્ટ સાથે) 2005
સંસ્કૃતિ સંદર્ભ 2006

અનુવાદ

ચિદમ્બરા સંચયન (ભોળાભાઈ પટેલ સાથે) 1968
કન્નડ સાહિત્યના ઇતિહાસની રૂપરેખા 1977

Newspaper Links:

–     http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gujarati-writer-Raghuveer-Chaudhari-given-Jnanpith-Award-for-2015/articleshow/50370956.cms

–     http://www.dnaindia.com/india/report-gujarati-litterateur-raghuveer-chaudhary-honoured-with-51st-jnanpith-award-2160554

 

 

વિખ્યાત લેખક અને જાણીતા વૈદ્યરાજ લાભશંકર ઠાકર-રમેશ તન્ના

January 6, 2016

Ramesh Tanna's photo.

14મી જાન્યુઆરી, 1935ના રોજ પાટડીમાં જન્મેલા વિખ્યાત લેખક અને જાણીતા વૈદ્યરાજ લાભશંકર ઠાકરનું છઠ્ઠી જાન્યુઆરી, 2016ના રોજ અમદાવાદમાં નિધન થયું. (આ 14મી જાન્યુઆરીના રોજ તેઓ 83મા વર્ષમાં પ્રવેશ કરવાના હતા.)
લાઠા તરીકે જાણીતા લાભશંકર ઠાકર ગુજરાતી ભાષાના બળુકા, આગવો મિજાજ ધરાવતા ગદ્યના લેખક હતા. તેમનો પોતાનો મિજાજ અને તેમના સાહિત્યનો મિજાજ પરંપરાગત નહોતા. તેમણે ભાષાને ખૂબ નજીકથી તરાસી હતી, તપાસી હતી. ઘણાં વર્ષોથી તેમનું હૃદય માંડ 20 ટકા જ કામ કરતું હતું. તેમના સહકર્મી અને મિત્ર ઋતુરાજ રાઠોડ પાસેથી અવાર-નવાર તેમના ખબરઅંતર જાણવા મળતા. ઋતુરાજ માટે તો આ બીજો ઘા છે. હમણાં જ થોડા દિવસ પહેલા તેમણે અણધારી રીતે પોતાના પિતા (માનવેન્દ્ર રાઠોડ)ને ગૂમાવ્યા અને હવે ખૂબ નજીકના બીજા વડીલની વિદાય.
લાઠાદાદાએ શબ્દ અને શબ્દપ્રવૃત્તિ બંને દ્વારા ગુજરાતી સાહિત્ય-નાટ્ય-કવિતાને વળાંક આપવાનુ કામ કર્યુ. તેમને પરંપરાઓ સામે ચીડ હતી. ઘરેડ અને ચીલાના તેઓ માણસ કે સર્જક જ નહોતા. નાટકમાં તેમણે વ્યાપક અને ગહન કામ કર્યું. તેમના લખેલા નાટકો ભણવાની અને જોવાની પણ તક મળી છે. કળજેલાં નાટક તો આજે પણ યાદ આવે છે. બાપા વિશે પુસ્તક ઘણા લોકો સમજવા માટે વધુ વાર વાંચે તો મારા જેવા માણવા માટે વારંવાર વાંચે.
રણજીતરામ સુવર્ણચંદ્રક તેમણે સ્વીકારવાની ના પાડી હતી. વિનોદ ભટ્ટના આગ્રહથી છેવટે સ્વીકાર્યો. અમદાવાદના ઠાકોરભાઈ દેસાઈ હોલમાં તેનો સમારંભ હતો. એ વખતે રઘુવીર ચૌધરીએ પ્રાસંગિક પ્રવચનમાં કહ્યું હતું કે તેમણે આ એવોર્ડ નહોતો સ્વીકાર્યો ત્યારે મને નવાઈ નહોતી લાગી અને આજે એ સ્વીકારી રહ્યા છે ત્યારે પણ મને આશ્ચર્ય નથી થતું. એ વખતે લાઠા દાદાએ કહેલું કે મેં એવોર્ડ ન સ્વીકાર્યો તેથી એક મૂલ્ય ઊભું થયું, આજે એવોર્ડ સ્વીકારીને એ મૂલ્યને પણ હું તોડી રહ્યો છું.
મને યાદ છે કે એ વખતે પોતાના અભ્યાસી વ્યાખ્યાનમાં તેમણે એમ પણ કહ્યું હતું કે, ઈનામો અને સજા આ બે બાબતો માનવજાતના વિકાસ માટે ઘાતક છે. તે બંને પ્રથા બંધ કરવી જોઈએ.
‘રે મઠ’ની પ્રવૃત્તિ હોય કે ‘આકંઠ સાબરમતી’ની હલચલ હોય. લાઠાદાદા પોતાની ટીમ સાથે સતત સક્રિય હોય. આદિલ મનસૂરી, મનહર મોદી, ચીનુ મોદી, મધુ રાય, ઈન્દુ પુવાર, સુભાષ શાહ વગેરે સાથે મળીને તેમણે કરેલાં તોફાનો ગુજરાતી સાહિત્યનું એક રસપ્રદ અને મહત્વનું પ્રકરણ છે.
તેઓ સિદ્ધહસ્ત લેખક-કવિ હતા તે રીતે જ નિષ્ણાત વૈદ્યરાજ હતા. તેમણે અનેક લોકોને સાજા કર્યા, નવજીવન આપ્યું, પરંતુ પોતાના સ્વભાવગત સળવળવાટને કારણે તેમણે શરીરને વૈદ્યરાજ જે રીતે સાચવે તે રીતે ન સાચવ્યું. જેમ સાહિત્યમાં પ્રયોગ કરતા તેમ ખાણી-પીણીમાં પણ પ્રયોગ કરતા.
લાઠાદાદાનું બાળસાહિત્ય પણ બળવાળું. મેં એમની અનેક વાર્તાઓ વારંવાર વાંચી છે અને બાળકોને કહી છે. અત્યારે શિયાળો ચાલી રહ્યો છે, ત્યારે મને શિયાળાના તડકાનાં પાપડની વાર્તા યાદ આવે છે.
આવા લાઠાદાદાની વિદાય ગુજરાતી સાહિત્ય માટે વસમી છે. મારા અને અનિતાના તેઓ વડીલ હતા. અમે અનેક વખત તેમને મળવા જતાં.
હું ગુજરાત ટાઈમ્સમાં સંપાદક હતો ત્યારે થોડો સમય તેમની પાસે કોલમ પણ લખાવી હતી. એ વખતે તેમની સાથે વાતો કરવાની ખૂબ મજા આવતી. તેમનો સ્પષ્ટ ઉચ્ચાર સાથેનો મીઠો અવાજ વારંવાર સાંભળવો ગમતો. તેઓ શબ્દોની પસંદગી એવી સરસ કરતા કે તેમાંથી આપણને આપોઆપ શીખવાનું મળી જતું.
મિત્ર અને વૈદ્યરાજ ઋતુરાજ રાઠોડનાં પુસ્તકોનું પ્રકાશન કર્યું ત્યારે તેનું લોકાર્પણ અમે લાઠાદાદા પાસે કરાવ્યું હતું. ખૂબ પ્રેમથી આવ્યા હતા અને છેક સુધી રોકાયા પણ હતા.
લાઠાદાદાનું એક જાણીતું પુસ્તક છેઃ ‘ટોળાં, અવાજ અને ઘોંઘાટ’.
કોઈને થશે કે લાઠાદાદની વિદાય વખતે ગુજરાતી સાહિત્યમાં ટોળાં વધી રહ્યા છે, સાહિત્યનો અવાજ વક્તાઓના અવાજમાં દબાઈ રહ્યો છે અને આધુનિકતાનો ઘોંઘાટ એટલો વધી રહ્યો છે કે તેમાં સાહિત્યનો શબ્દ સાંભળવાનો કોઈને સમય નથી.
લાઠાદાદાને શબ્દાંજલિ.

Ramesh Tanna's photo.  Ramesh Tanna's photo.

મળવા જેવા માણસ – દીપક ધોળકિયા

December 25, 2015

ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય

dipak_dholakia_1

         દીપકભાઈનો જન્મ ૧૯૪૮માં કચ્છ જિલ્લાના ભુજ શહેરમાં થયેલો. ૧૯૫૦ માં જ્યારે એ માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે એમના દાદા શ્રી ગુલાબશંકર અમૃતલાલ ધોળકિયા ભારતની બંધારણ સભાના સભ્ય હતા, અને ૧૯૫૨ માં ભારતની પહેલી લોકસભામાં તેઓ કચ્છના પ્રતિનિધિ તરીકે ચૂંટાયેલા. ફરી પાછા ૧૯૬૨માં ગુજરાત વિધાનસભામાં ભુજના પ્રતિનિધિ તરીકે ચૂંટાયલા. દીપકભાઈના પિતા ભાઇકાકા દસમા ધોરણ સુધી ભણેલા હતા. એમના બા માત્ર લખી-વાંચી શક્તા, અને છતાં પણ એમનો વાંચનનો શોખ એટલો જબરો હતો કે લાયબ્રેરીમાંથી રોજ એક પુસ્તક મંગાવીને પુરૂં કરતા. આટલું મોટું રાજદ્વારી Background ધરાવતા હોવા છતાં એ એક મધ્યમ વર્ગી કુટુંબ હતું.

           દીપકભાઈનો પ્રાથમિક શાળાનો અભ્યાસ ભુજની ઘર નજીકની સરકારી શાળામાં થયો. એ સમયના રિવાજ અનુસાર, શાળામાં દાખલ થયા ત્યારે નાળિયેર અને પાવલી (ચાર આના) લઈ ગયેલા અને શિક્ષકાના પગપાસે મૂકી શિક્ષિકાને પગે પડેલા. શિક્ષકો પ્રત્યેનો આવો આદરભાવ દીપકભાઈએ જીવનભર જાળવી રાખ્યો. પાંચમા થી સાતમા ધોરણ સુધીનો અભ્યાસ એમણે મહારાણી શ્રીગંગાબાસાહેબ મિડલ…

View original post 778 more words