Skip to content

ગુર્જરી ડાઈજેસ્ટના સંપાદક કિશોર દેસાઈ.-વિજય ઠક્કર

ઓગસ્ટ 4, 2018

Image may contain: Kishore D. Desai, eyeglasses and closeup Image may contain: 2 people, including Kishore D. Desai, people smiling

રેડિયો દિલનો આ સ્ટુડિયો દરેક નવા શનિવારે એક નવા અતિથિને આવકારવા આતુર હોય છે અને રેડિયો દિલનો શ્રોતા પણ એટલાં જ કૌતુક થી રાહ જુએ છે કે કોણ હશે નવા અતિથિ…!!!
હા, અમારો એક ઉપક્રમ રહ્યો કે દર શનિવારે એક કોઈક વિશિષ્ટ વ્યક્તિત્વને અમારા છેલ છબીલો ગુજરાતી કાર્યક્રમમાં બોલાવવા અને એજ શિરસ્તો બરકરાર રાખીને આ વખતે અમે આમંત્રિત કર્યા એક ગરવા ગુજરાતીને…. હા, નામ છે એમનું કિશોર દેસાઈ..
આમ તો અમેરિકામાં આવી વસેલો કોઇપણ સંવેદનશીલ ગુજરાતી આ નામ થી અપરિચિત હોવાની શક્યતા નહિવત્ છે. ગુર્જર ધરાના જે સપૂતને પોતાની મા અને પોતાની માતૃભાષા પરત્વે આદર હોય અને સ્નેહ હોય સન્માન હોય એવો કોઇપણ ગુજરાતી કિશોર દેસાઈ ના નામથી અને એમના કામથી અજાણ્યો હોય એવું માની ના શકાય.
ત્યારે અજાણ્યાનેય કુતૂહલ થાય કે આ છે કોણ કિશોર દેસાઈ..!!!
સત્ય તો એ પણ છે કે થોડા વખત પૂર્વે સુધી તો હું પણ કિશોરભાઈને ફક્ત નામથી અને તે પણ ગુર્જરી ડાઈજેસ્ટના સંપાદક તરીકે જ ઓળખતો હતો…. પણ ત્યારે પણ એક વાત તો મનમાં દ્રઢ હતી જ કે જે વ્યક્તિ પોતાની માતૃભાષાનું ઋણ ફેડવા અમેરિકા જેવા દેશમાંય છેક એ કાળથી કાર્યરત છે કે જ્યારે ગુજરાતી સમુદાય અહીં પ્રમાણમાં ખૂબ નાનો હતો અને સૌ કોઈ ડોલરનો દલ્લો એકત્ર કરવાની જ માત્ર પળોજણમાં રમમાણ હતાં ત્યારે આ એક દૂરંદેશી વ્યક્તિ ભાવિને જોઈ લે છે અને પારખી લે છે. અમેરિકા જેવા દુનિયાભરના લોકોના આકર્ષણનાં પ્રદેશમાં જ્યાં માત્ર અને માત્ર અંગ્રેજી અને અન્ય વિદેશી ભાષાઓનું જ પ્રભુત્વ હોય અને એમાં પણ પોતાનો ખૂબ નાનો ગુજરાતી સમુદાય આવી વસ્યો હોય ત્યારે એ પોતાનો ગુર્જરજનની ભવિષ્યમાં જ્યારે ડોલર કમાવવાની ઘેલછાની સાથોસાથ પોતાનું કશુંક અહીં હોવા બાબત સભાન થશે, પોતાની ભાષા માટે વલખશે, એની વાંચનક્ષુધા પ્રદીપ્ત થશે ત્યારે એને કશુંક પોતાનું મળશે કે પોતાની ભાષાની વાંચનસામગ્રી મળશે તો એ રાજીનો રેડ થઈ જાશે.
કિશોર દેસાઈ જેવા સુજ્ઞ પુરુષને એ અભિપ્રેત હતું…તેઓ એ કટુ વાસ્તવિકતા જોઈ શકવા જેટલા સમર્થ હોવાને લીધે તેઓ એ પણ જાણતા હતા કે અહીં સ્વભાષાના અભાવે નવી પેઢી તો અંગ્રેજીના મોહપાશમાં જ જકડાઈ જશે… પરિવારમાંથી માતૃભાષા ભૂંસાતી જશે અને પ્રત્યાયનની ભાષા પણ અંગ્રેજી જ બની જશે. કિશોર દેસાઈની અનુભવી આંખ એ પણ જોઈ શકતી હતી કે સ્વભાષાના અભાવે આવનારા સમયમાં અહીં વસેલો ગુજરાતી પોતાની આગવી અસ્મિતા પણ વિસરી જશે. પોતાની ભાષા અને પોતાની સંસ્કૃતિને અપાર સ્નેહ કરતા કિશોર દેસાઈ જેવા સંવેદનશીલ વ્યક્તિ એ દ્રઢપણે માનતા હોય અને જાણતા હોય કે ભાષા એ તો સંસ્કૃતિની ધરોહર છે. ભાષા એ સંસ્કાર અને સંસ્કૃતિની વાહક છે અને ભાષા એ માનવ માનવ વચ્ચેના આદાનપ્રદાનનો એક સેતુ છે. જો પોતાના જ ગુજરાતી ભાંડુઓ વચ્ચે એ સેતુનું નિર્માણ નહિ થાય અથવા એ સેતુ તૂટી જશે તો અમેરિકામાં આવી વસેલા ગુજરાતીઓની એક આખી નવી પેઢી એક મહામૂલી ભાષા અને સંસ્કૃતિથી વિમુખ થઈ જશે.
કિશોર દેસાઈનો સ્વજાતિ અને સ્વભાષા માટેનો અપાર પ્રેમ એમને ખૂદને એવું કશુંક નક્કર કામ કરવા સતત પ્રેરે છે અને બસ આવી ગઈ એ ઘડી…. વર્ષ 1988ના એક શુભ દિવસે પોતાના એ શુભ સંકલ્પ ને ચરિતાર્થ કરવા માટે કાર્યરત બને છે અને આદરે છે અહીંના ગુજરાતીઓને એક તાંતણે બાંધવાનું અભિયાન. ગુજરાતીઓને માટે અભિવ્યક્તિ માટેના સેતુ નિર્માણનો એક પ્રકલ્પ હાથ ધરે છે અને ગુર્જરી નામના એક ત્રૈમાસિક સામયિકનો છેક ૧૯૮૮માં પ્રારંભ કરે છે.
ભારતીય સંસ્કૃતિ અને સંસ્કારના જતન માટે અહીં અમેરિકામાં કાર્યરત અનેક ધાર્મિક સામાજિક સંસ્થાઓતો ધનધાન્યથી અને અનુયાયીઓથી ભરીભરી હોય અને પાછા ધર્મગુરુઓનાં શબ્દોના પ્રભાવમાં તલ્લીન ધર્મભીરુ પ્રજા હોય ત્યારે મહદંશે ધાર્મિક અને સામાજિક પ્રવૃત્તિઓ કરવી એમના માટે અતિ સુગમ હોય….. પણ ત્યારે એ બધાની વચ્ચે આ એકલવીર યોદ્ધો કિશોર દેસાઈ ગુજરાતીઓની અભિવ્યક્તિ માટેના સેતુ નિર્માણનું કામ આદરે છે.
પ્રારંભ થાય છે ગુર્જરી નામના એક ત્રૈમાસિક સામયિકનો….
અમેરિકામાં સ્થાયી થયેલા સમાજની જરૂરિયાત હતી એક શિષ્ટ અને સંસ્કારી સામયિકની. અહીંનો ગુજરાતી જેને પોતાનું કહી શકે અને જેમાં એ પોતાના આર્થિક, સામાજિક, સાંસ્કૃતિક અને રોજબરોજના પ્રશ્નોની મુક્ત મને ચર્ચા કરી શકે એવા એક પોતાના સામયિકની….
જેમાં એ પોતાની સંઘર્ષગાથાનું વર્ણન કરીને આવનારી પેઢીને એ અનુભવનું ભાથું આપી શકે…જેમાં એ પોતાના સમાજ અને વ્યક્તિગત ચારિત્ર્ય અને સંસ્કાર ઘડતરના પ્રશ્નો ની ચર્ચા કરી શકે.
કિશોર દેસાઈ અને એમના પત્ની હંસાબહેન અને ત્રણેય દીકરીઓ જોતરાઈ જાય છે પોતાની માતૃભાષાનું ઋણ ફેડવા. કિશોરભાઈ એમની નિયમિત આર્થિક ઉપાર્જનની પ્રવૃત્તિ ઉપરાંતનાં સમયમાં ગુર્જરીને લોકો સુધી પહોંચાડવા અથાક મહેનત કરે છે…એને માટે ઠેરઠેર સભાઓમાં મેળાવડામાં, સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોમાં અને જ્ઞાતિઓના સમારંભો સુધી એ પતિપત્ની એમની સાથે એક ટેબલ, બે ખુરશીઓ અને ગુર્જરીના અંકો લઈને પહોંચી જાય અને લોકો સુધી પોતાની વાત પહોંચાડે. ઘણેભાગે તો નિરાશાજ મળતી… પણ તો એવા કેટલાય સદ્ગૃહસ્થો- શ્રેષ્ઠીઓ પણ મળ્યા કે જેમણે ગુર્જરીને પોતાનો ખભો આપી ઊભું રાખ્યું એટલુંજ નહિ ગુર્જરી સ્વનિર્ભર બની રહે અને સતત માતૃભાષાની સેવામાં કાર્યરત રહે એટલો આર્થિક સહયોગ આપ્યો.
ગુર્જરી ડાઇજેસ્ટ એના પૂર્વનીર્ધારિત બધાં હેતુઓને પૂર્ણપણે સંતોષતું આ સામયિક પડતું આખડતું હવે ભરીભાદરી યુવાનીની ઉંમરે પહોંચ્યું છે અને એ વાતને પણ આજે થયા છે ૩૦-૩૦ વર્ષ અને ત્યારે થાય કે આ “ગુર્જરી” વૈવિધ્યપૂર્ણ વાંચન સામગ્રીથી તો વાંચનસમૃદ્ધ બન્યું છે તો શું એ વાચકસમૃદ્ધ પણ બન્યું છે ..!!! ધનધાન્યથી પણ સમૃદ્ધ થયું છે..!!
કિશોર દેસાઈ અભ્યાસે અને વ્યવસાયે એન્જિનિયર છે તો કિશોર દેસાઈ શબ્દના પણ મરમી છે… સાહિત્યિક સર્જનોની ઉત્કૃષ્ટતાની એમની આગવી પરખ છે અને એટલેજ ગુર્જરી ડાઈજેસ્ટમાં કૃતિની પસંદ અને પરખના એમના ચુસ્ત ધોરણો છે. ઓછું છપાય પણ ઉત્કૃષ્ટ છપાય એવો એમનો આગ્રહ જ નહિ દુરાગ્રહ છે. ગુર્જરી ડાઈજેસ્ટને સર્વગ્રાહી બનાવવા માટે સદાય પ્રયત્નશીલ કિશોરભાઈ એ બાબતે સચેત છે કે એમાં ફક્ત કવિતા જ કે ફક્ત વાર્તા જ ના છપાય પરંતુ સાહિત્યનાં સર્વ પાસાઓને એમાં સમાવાય એ તેઓ સુનિશ્ચિત કરે છે. ગુર્જરી ડાયજેસ્ટમાં પ્રસ્થાપિત અને નવોદિત એમ તમામ સર્જકોને ઉમળકાભેર આવકારો દેવાય છે અને એમનાં સર્જનોને પ્રકાશિત કરવાની મોકળાશ કરી અપાય છે પણ શરત એટલી કે એમાં સાહિત્યિક મૂલ્ય હોવું ઘટે, એમાં સંસ્કારિતાનું સ્તર જાળવવું ઘટે, અને એમાં કશુંક વિચારપ્રેરક અને સામાજિક ચારિત્ર્ય નિર્માણ માટેનું તત્વ અને સત્વ હોવું ઘટે.
કિશોર દેસાઈ માઓત્સે તુંગની એ ઉક્તિને યથાર્થ ઠેરવે છે કે નિષ્ઠા હશે તો સાધના આવશે અને સાધનાને રસ્તે નિપૂર્ણતાતો પ્રગટશેજ ….અને હા કિશોર દેસાઈની સ્વભાષા અને સંસ્કાર પ્રત્યેની સંશય વિહીન નિષ્ઠાએ કરીને જ ગુર્જરીનું સર્જન થયું….અને ગુર્જરી ડાઈજેસ્ટને તેઓ એકલે હાથે એક સંસ્થા માનીને એનું સતત નિર્વહણ કરે છે.
ગુર્જરી ડાઇજેસ્ટ એ કિશોર દેસાઈ માટે ફક્ત સાહિત્યિક સામયિક જ નથી એ એમના માટે એક મિશન છે.
કિશોર દેસાઈ, તમને સર્વ ગુજરાતીઓ વતી અમારા સલામ

લખ્યા તારીખ : ઓગસ્ટ ૪,૨૦૧૮

Advertisements

અમેરિકાવાસી લેખિકા રેખા પટેલ “વિનોદિની”ની શબ્દ સફર રમેશ તન્ના

જાન્યુઆરી 27, 2018

અમેરિકાવાસી લેખિકા રેખા પટેલ “વિનોદિની”ની શબ્દ સફર તેમની માતૃભાષા ગુજરાતી માટેની પ્રીતિ અને પ્રતિબદ્ધતા રજૂ કરે છે….

આલેખન.. રમેશ તન્ના

આજે અમદાવાદમાં રેખા પટેલ “વિનોદિની”નાં ત્રણ પુસ્તકોનું લોકાર્પણ થવાનું છે. દરિયાપાર જે કેટલીક કલમ પ્રતિબદ્ધતાથી સાહિત્ય સર્જન તરફ અભિમુખ થઈ છે તેમાં રેખાબહેનનો સમાવેશ થાય છે.
રેખાબહેનનું વતન ભાદરણની બાજુમાં આવેલું વાલવોડ ગામ. પિતા નવનીતભાઈને ખેતી ઉપરાંત વેપાર પણ હતો. માતા પ્રેમીબહેન ગૃહિણી હતાં. રેખાબહેનને નાનપણથી જ વાચન અને લેખનનો શોખ. એ શોખને પોષવામાં ભાદરણના કંકુબા પુસ્તકાલયે પણ ઘણો સહયોગ આપ્યો. પિતાને વાચનનો શોખ એટલે તેઓ પણ પુસ્તકાલયમાંથી ઘણાં પુસ્તકો લઈ આવતા. પિતા પુસ્તકો વાંચી લે એટલે રેખાબહેન રાત્રે જાગરણ કરીને પણ એ પુસ્તકો વાંચે. વ્રતનાં જાગરણ ઉપરાંત રેખાબહેને પુસ્તકો વાંચવા માટેનાં જાગરણ કર્યાં છે. (વર સારો જ નહિં, સાહિત્યસર્જન માટે સતત પ્રોત્સાહન આપે તેવો મળ્યો.)
એ વખતે તો તેમને કલ્પના પણ નહીં હોય કે ધીમે ધીમે ભરાતો વાચનનો આ કૂવો આગળ જતાં સાહિત્ય આલેખનનો હવાડો છલકાવવાનો હતો.
રેખાબહેન સાયન્સનાં વિદ્યાર્થીની. તેમણે કેમિસ્ટ્રી સાથે ગ્રેજ્યુએશન કર્યું. એમાં પિતા વિનોદ નામનો એક યુવક શોધી લાવ્યા. તેમણે લાડકી દીકરીને કહ્યું પણ ખરું કે આવો સારો અને સમજુ છોકરો બીજો નહીં મળે. રેખાબહેને વાત માની અને એક સમજદાર જીવનસાથી પામ્યાં જેમણે તેમને સાહિત્યલેખન તરફ જવામાં ઉદીપક તરીકેનું મોટું કામ કર્યું.

વિનોદભાઈ અમેરિકા ગયા. (તેમની વળી એક અલાયદી, મસ્ત, રોમાંચક અને રસપ્રદ પોઝિટિવ સ્ટોરી છે.) પરણીને રેખાબહેન પણ ગયાં. એ વર્ષ હતું 1992નું. જોકે તેમણે શબ્દ સફર શરૃ કરી છેક 2013માં. તેનો યશ જાય ફેસબુકને. રેખાબહેન ફેસબુકનાં સભ્ય બન્યાં અને હૃદયમાં પડેલું પોસ્ટ બનીને મિત્રોમાં વહેંચવા લાગ્યાં. મિત્રોના હૂંફાળો પ્રતિસાદ મળ્યો. અચાનક એક દિવસ મુંબઈથી ચિત્રલેખાના તંત્રી ભરત ઘેલાણીનો ઈ મેઈલ આવ્યો. એ આમંત્રણ હતું વાર્તા મોકલવાનું. રેખાબહેને પોતાના જીવનની ત્રીજી વાર્તા ( ખરો ગૃહપ્રવેશ) તેમને મોકલાવી. વાર્તા મોકલીને તેઓ તો ભૂલી જ ગયાં. ફરી એક દિવસ ચિત્રલેખામાંથી ફોન આવ્યો. આ વખતે ફોન એડિટોરિયલ વિભાગમાંથી નહીં એકાઉન્ટ વિભાગમાંથી હતો. વાર્તાનો પુરસ્કાર જમા કરાવવા તેમનો બેન્ક એકાઉન્ટ નંબર જોઈતો હતો.
રેખાબહેન માટે જીવનનો આ એક મોટો વળાંક હતો અને સરપ્રાઈઝ પણ હતી. ચિત્રલેખામાં તેમની વાર્તા પ્રકાશિત થઈ હતી. બસ, એ પછી તો તેમની સાહિત્ય સાધના સતત ચાલતી જ રહી છે.
તેઓ લઘુકથાઓ લખે છે અને ટૂંકી વાર્તાઓ પણ સર્જે છે. નિંબધો લખે છે અને કવિતાઓ પણ લખે છે.
અત્યાર સુધી તેમણે એકસોથી વધુ વાર્તાઓ લખી છે. બે નવલકથાઓ લખી છે. 2013થી અત્યાર સુધી 6 પુસ્તકો પ્રકાશિત થઈ ચૂક્યાં છે અને બે પુસ્તકો પ્રકાશ્ય છે. સુધા મૂર્તિએ એક વખત કહ્યું હતું કે સફળ પુરુષની સફળતામાં એક સ્ત્રીનો હાથ હોય છે અને સફળ સ્ત્રીની પાછળ એક સમજદાર પુરુષનો હાથ હોય છે. રેખાબહેનના જીવનસાથી વિનોદભાઈએ રેખાબહેનને સાહિત્યલેખન માટે પ્રેરિત તો કર્યાં જ, પરંતુ સતત સહયોગ પણ આપ્યો. રેખાબહેનનું પ્રકાશિત થતું દરેક નવું પુસ્તક તેમના માટે નવો આનંદ લઈને આવે છે. દીકરીઓ નીલિમા અને શીખા ગુજરાતી વાંચી શકતી નથી પણ પોતાના મિત્રોમાં ગાૈરવથી કહે છે કે મારી મોમ રાઈટર છે.
રેખાબહેનની કલમ ચિત્રલેખા ઉપરાંત અભિયાન, ફિલિંગ્સ, ગુજરાત ટાઈમ્સ વગેરેમાં ચાલતી રહી છે. તેમણે અમેરિકાના ખતખબર જેવી નિયમિત કોલમો પણ લખી છે. રેખાબહેનના સર્જનની વિશેષતા છે સંવેદનાનું નિરૃપણ. તેઓ સહજ રીતે સંવેદના લઈ આવે છે. તેઓ કહે છે કે હું કલમ ઉપાડું કે તરત શાહીની સાથે સંવેદના પણ વહેવા લાગે છે.
તેઓ સરળ અને પરિશ્રમી લેખિકા છે. મોટાભાગે સ્ત્રી લેખિકાઓને સહેજ પ્રસિદ્ધિ મળે કે તેઓ તેમાં તણાઈ જાય છે. રેખાબહેન સભાન છે અને પોતાના ગદ્યને સતત ઘૂંટી રહ્યાં છે. ફેસબુક જેવા માધ્યમથી લખતાં થયેલાં રેખાબહેન સાહિત્યના સ્તર અને ગુણવત્તાને જાણે છે અને પોતાના સર્જનની દિશા એ તરફની રાખીને શબ્દકર્મ કરે છે તે ઉત્તમ અને જરૃરી વાત છે.
તેમની કૃતિઓમાં આપણને અત્યાર સુધી અહીંના ગુજરાતી અને ભારતીય સમાજના મનોભાવ જાણવા મળ્યા છે. હવેની પોતાની કૃતિઓમાં તેઓ અમેરિકન ડાસ્પોરિક સમાજને આવરી લેશે.
ગયા વર્ષે અમને, ગ્લોબલ ગુજરાતી ફેડરેશનના ઉપક્રમે તેમના એક પુસ્તકનું લોકાર્પણ કરાવવાની તક મળી હતી. હજારો કિલોમીટર દૂર બેસીને મા ગુર્જરીના ભાલ પર તિલક કરતી કોઈ પણ વ્યક્તિને વંદન કરવાનું જ મન થાય.
ગઈ કાલે પોતાના જીવનસાથી સાથે પોઝિટિવ મિડિયાના કાર્યાલયે તેઓ આવ્યાં. તેમની સરળતા સ્પર્શી જાય તેવી છે.
શબ્દએ આપેલી સફળતાને તેમણે પચાવી છે. જાણે તેમને ખબર છે કે સફળતા પછી પણ
એક સાર્થકતા નામનું સ્ટેશન હોય છે, અને સાચા સર્જકે તો ત્યાં જ પહોંચવાનું હોય છે.
રેખાબહેનને 11 દરિયા ભરીને અભિનંદન.
વય અને વર, બન્ને ફેવરમાં છે, હજી તમે સાહિત્યમાં ઘણું પ્રદાન કરી શકશો.
(પોઝિટિવ મિડિયા માટે આલેખન… રમેશ તન્ના)

સતીશ કલૈયા -ઉગતા ગુજરાતીનાં સાહિત્યકાર

ઓક્ટોબર 15, 2017

વનપ્રવેશ- રમેશ તન્ના

ઓક્ટોબર 14, 2017

51મા વર્ષે આર્થિક ઉપાર્જનમાંથી હાસ્યકાર, હાસ્ય લેખક અને

લોકશિક્ષક ડો. જગદીશ ત્રિવેદી લઈ રહ્યા છે નિવૃત્તિ

આવતી કાલે 15મી ઓક્ટોબર, 2017ના રોજ સુરેન્દ્રનગરમાં એક અનોખો કાર્યક્રમ યોજાઈ

રહ્યો છે. જાણીતા હાસ્યકાર, હાસ્યલેખક અને લોકશિક્ષક, ત્રણ ત્રણ વિષયમાં પીએચડી

કરનારા જગદીશ ત્રિવેદી પોતાના એકાવનમા જન્મદિવસે વ્યવસાયમાંથી નિવૃત્તિ લઈ

રહ્યા છે. હવે તેઓ પોતાના કે પોતાના પરિવારના આર્થિક ઉપાર્જન માટે કોઈ પણ પ્રકારની

પ્રવૃત્તિ નહીં કરે.

આવતી કાલે પૂ. મોરારી બાપુ, ગુણવંત શાહ, શાહબુદ્દીન રાઠોડ, રઘુવીર ચૌધરી સહિત

અનેક દિગ્ગજો આ કાર્યક્ર્મમાં હાજર રહેવાના છે. માત્ર ગુજરાતમાંથી જ નહીં મુંબઈ,

અમેરિકા, દુબઈ એમ ઠેર ઠેરથી તેમના ચાહકો અને સ્વજનો આ ઐતિહાસિક અને અદ્વિતિય

અવસરે હાજરી આપવા આવી રહ્યા છે. 150થી વધુ તો સાહિત્યકારો, કવિઓ, લેખકો કે

કળાકારો કાર્યક્રમની શોભા વધારવાના છે. આશરે 2000થી વધુ લોકોની ઉપસ્થિતિમાં

જગદીશ ત્રિવેદીનાં ચાર પુસ્તકોનું લોકાર્પણ પણ આવતી કાલે થશે.

સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ એ ગુજરાતના શબ્દવિશ્વમાં નવી ઘટના નથી. નોકરી છોડીને નર્મદે કલમના

ખોળે માથું મૂક્યું હતું. (જો કે પછી તેમને નોકરી કરવી પડી હતી.) ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠીએ માત્ર

48 વર્ષની વયે મુંબઈની ધીખતી વકીલાત છોડીને નડિયાદ આવીને સાહિત્ય સાધના કરી હતી.

જયભિખ્ખુએ તો માત્ર 21 વર્ષની વયે નોકરી નહીં કરવાની પ્રતિજ્ઞા કરી હતી. જાણીતા ચિંતક

ગુણવંત શાહે પ્રોફેસર તરીકેની નોકરી માત્ર 50 વર્ષની વયે છોડી દીધી હતી.

અમે જગદીશ ત્રિવેદીને પૂછ્યું કે 51મા વર્ષે આવો આકરો નિર્ણય કરવાનું કારણ શું ? તેમણે

જવાબમાં કહ્યું કે એક નહીં પાંચ કારણો છે. પહેલું કારણ છે એક સ્વામિનારાયણ સંત. હવે તેઓ

બ્રહ્મલીન થયા છે, પરંતુ તેમણે મને વિદુર નીતિની વાતો કરી હતી. એ વખતે મને જાણ થઈ હતી

કે યુવાનીમાં કમાઈ લેવાનું. એ વખતે જ મારા મનમાં નિવૃત્તિનો વિચાર રોપાઈ ગયો હતો.

બીજું કારણ છે સુરેન્દ્રનગરના એક ડોક્ટર દંપતિ. ડો. શકુંતલા શાહ અને ડો. પી.સી. શાહે 2003માં

તબીબી પ્રેક્ટિસમાંથી આર્થિક રીતે નિવૃત્તિ લઈ લીધી હતી. ડોક્ટરો તરીકે તેમણે તબીબી પ્રેક્ટિસ

ચાલુ રાખી, પરંતુ પૈસા લેવાનું બંધ કર્યું. તેમનામાંથી મને પ્રેરણા મળી.

ત્રીજું કારણ છે, મારા મોટાં માતા-પિતા સરોજબહેન અને અને હિંમતલાલ બંને શિક્ષકો હતાં.

મારા મોટા પિતાએ 48 વર્ષની વયે અને મારાં મોટાં માતાએ 43 વર્ષની વયે, માત્ર ભક્તિ

કરવાના હેતુથી નિવૃત્તિ લઈ લીધી હતી. આ ઉપરાંત મારી માતાના એક કાકાએ પણ સન્યાસ

લીધો હતો. હવે તે બ્રહ્મલીન થયા છે. આ ઉપરાંત અન્ય એક કારણ છે,

મોરારી બાપુ. 2005માં મોરારી બાપુએ કહ્યું હતું કે આર્થિક આવકના 10 ટકા સમાજને દાન કરી દેવા.

21મી ફેબ્રુઆરી, 2005થી હું તેમના આ સૂચન પ્રમાણે મારી આવકના 10 ટકા સમાજને આપું છું.

આવતી કાલે હું એ 10 ટકાની પાછળ માત્ર એક મીંડું ઉમેરવાનો છું.

જગદીશભાઈ ત્રિવેદીના પરિવારમાં છોડવાની વૃત્તિ સહજ છે. તેમનાં માતા-પિતાએ પણ

માત્ર ભક્તિ કરવા માટે 43-48 વર્ષે નોકરી છોડી હતી. આમ સંસાર છોડવાનો વિતરાગ અને

સંપત્તિ છોડવાનો વૈરાગ્ય જગદીશભાઈને વારસામાં મળ્યો છે.

જગદીશભાઈએ 50 વર્ષની વયમાં ચાર-પાંચ જિંદગીમાં માંડ-માંડ કરી શકાય તેટલું કામ

કર્યું છે. તેઓ એક નહીં ત્રણ ત્રણ વખત પીએચડી થયા છે. (જેમ ઘણા પોતાના નામની

આગળ બે-બે વખત શ્રી લગાડે છે તેમ જગદીશભાઈ ધારે તો પોતાના નામની આગળ

ત્રણ વખત ડોક્ટર લગાવી શકે છે. ડો. ડો. ડો. જગદીશ ત્રિવેદી એમ લખે તો કોઈ

તેમને રોકી કે ટોકી ના શકે.) જગદીશભાઈએ પહેલું પીએચડી કર્યું તેમના નાના અને

સાહિત્ય ગુરુ દેવશંકર મહેતાની નવલકથાઓ પર. એ પછી તેમણે પોતાના કલાગુરુ

શાહબુદ્દીન રાઠોડના હાસ્ય સાહિત્ય પર બીજું પીએચડી કર્યું. એ પછી પોતાના ધર્મ ગુરુ

મોરારી બાપુ પર તેમણે સુરેન્દ્રનગરની સી.યુ.શાહ યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચડી કર્યું. આમ

ત્રણ ત્રણ વખત તેઓ પીએચડી થયા છે. તેમના નામે અન્ય એક વિક્રમ પણ જોડી શકાય

તેમ છે. ડો. જગદીશ ત્રિવેદીના સાહિત્ય ઉપર પણ પીએચડી થયું છે. તેમના અનુજે તેમના

સાહિત્ય પર પીએચડી કર્યું છે.

12મી ઓક્ટોબર, 1967ના રોજ વઢવાણમાં જન્મેલા જગદીશભાઈએ માત્ર સાત વર્ષની

ઉંમરે ધાંગધ્રા તાલુકાના ગુજરવધી ગામમાં પહેલો જાહેર કાર્યક્રમ રામલીલામાં આપ્યો હતો.

હાસ્ય કલાકાર તરીકે 31મી ડિસેમ્બર, 1993ના રોજ તેમણે શુભારંભ કર્યો.

અત્યાર સુધી 26 દેશોમાં તેમણે 68 વિદેશ યાત્રા કરી છે. પાકિસ્તાન જનારા તેઓ એક માત્ર

અને પહેલા હાસ્ય કલાકાર છે. અત્યાર સુધી તેમના 76 હાસ્ય આલબમ રજૂ થયા છે.

51 પુસ્તકોમાં આવતી કાલે ચારનો ઉમેરો થતાં તેમનાં પુસ્તકોની સંખ્યા થશે 55 !

અમે પૂછ્યું કે હજી દીકરો મૌલિક ભણી રહ્યો છે તો આર્થિક ઉપાર્જન પર પૂર્ણવિરામ મૂકી દેવાનો

આ નિર્ણય યોગ્ય છે ? તેમણે હસતાં હસતાં કહ્યું કે વાણિયાના ગામમાં રહું છું એટલે મારું

આયોજન પાકું હોય. દીકરો મૌલિક, પત્ની તથા માતા-પિતા બધાની જવાબદારી મારા પર છે.

મેં એવું આયોજન કર્યું છે કે તેમને બિલકુલ તકલીફ ન પડે. દીકરો ડાહ્યો છે અને પોતે કમાશે,

પરંતુ ના કમાય તો પણ તેને આખી જિંદગી કશું ના કરવું પડે તેવું આયોજન મેં કર્યું છે. નર્મદે

નોકરી છોડીને કહ્યું હતું કે કલમ તારા ખોળે છઉં… જો કે એ પછી તેમને નોકરી કરવી પડી હતી

અને તેઓ કદી હસી શક્યા નહોતા. હું નર્મદ જેવી ભૂલ ના કરું.

જગદીશભાઈ બોલવા લખવાનું બંધ કરવાના નથી. માત્ર આર્થિક ઉપાર્જનની દિશા બદલાશે.

હવે તેઓ જે કાર્યક્રમ આપશે તેની ધનરાશિ સીધી સમાજને જશે. તેમણે આરોગ્ય અને શિક્ષણના

ક્ષેત્રો પસંદ કર્યાં છે. આયોજકો આ બે ક્ષેત્રોમાં તેમના પુરસ્કારની રકમ જમા કરાવી શકશે.

પિતાનો આટલો મોટો ભવ્ય અને ઐતિહાસિક કાર્યક્રમ યોજાઈ રહ્યો છે, પરંતુ મૌલિક તેમાં હાજર

રહી શકવાનો નથી. મૌલિક કેનેડામાં ભણી રહ્યો છે. મૌલિકે હમણાં આપઘાત પર ખૂબ જ સુંદર

પુસ્તક સંપાદિત કર્યું છે. વિદ્યાર્થીઓ આપઘાતની વૃત્તિ અને પ્રવૃત્તિમાંથી પાછા આવે તેવા

ભલા અને ઉમદા ઈરાદાથી તેણે આ પુસ્તકનું સંપાદન કર્યું હતું. આ પુસ્તક ગુજરાતી અને

અંગ્રેજી એમ બે ભાષામાં પ્રકાશિત થયું છે અને ખૂબ પ્રશંસા પામ્યું છે.

સમાજમાં એક બાજુ ભૌતિકવાદ વધી રહ્યો છે. લોકો સંપત્તિ પાછળ ગાંડાતુર થઈને પડ્યા છે.

લોકો શરીરના ભોગે સતત કામ કરી રહ્યા છે. ઘણા લોકો 75-80 વર્ષે પણ પૈસા છોડવા માગતા નથી

, ત્યારે જગદીશભાઈ ત્રિવેદીનાે આ નિર્ણય નોખો અને અનોખો લાગે છે. માત્ર 51 વર્ષની ઉંમરે આર્થિક

ઉપાર્જનમાંથી મુક્તિ લઈ લેવી એ ઘટના સાહસિક છે. સંવેદનશીલ વ્યક્તિ જ આવો નિર્ણય કરી શકે છે

. જગદીશભાઈ ત્રિવેદીને આ નિર્ણય માટે અઢળક અભિનંદન આપીને પરમાત્માને પ્રાર્થના કરીએ કે

તેમને નિરામય દીર્ઘાયુ આપે. તેઓ સમાજને સતત હસાવતા રહે અને સ્વસ્થ સમાજની દિશામાં

લોકોને આગળ ધપાવતા રહે.

ગ્રાફિક ડિઝાઈન : રણમલ સિંધવ

Coutsey: Facebook

નીતાબહેન મહેતા- સંસ્મરણ અને શ્રધ્ધાંજલિ 

ઓક્ટોબર 13, 2017
(જન્મ– ૨૯ ડીસેમ્બર ૧૯૨૯ (અવસાન૧૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૭)
Inline image 1
  ચહેરો કાયા ફરે છે નજરમાં,
પ્રસંગોનાં પર્ણો ઝરે છે નજરમાં.     ( આદિલ મન્સૂરિ)
કાળગંગાનાં પાણી ખુબ દૂર સુધી વહી ગયા છે.અને એમાં મૂકેલા સ્મૃતિનાં દીવડા ઘડીભર ઝળહળીડૂબી રહ્યા છેએક પછી એક સ્વજનો વિદાય લઈ રહ્યા છે.
નીતાબેન મહેતા એવું  એક આદરણિય નામ છેછેક ૨૦૦૦ની સાલથીનીતાબેન અમારા ઇન્ડીયનસિનિયર સીટીઝન્સ એસોસિયેશનના  સિનિયર ટ્રસ્ટીરહ્યા છે૫૦ વર્ષની વયે૧૯૯૧માંહું  ISCAનો સભ્ય બન્યો ત્યારથીમારે  સંસ્થાના બધા હોદ્દેદારો– ટ્રસ્ટીઓપ્રેસિડેન્ટોટ્રેઝરર્સ વગેરે સાથેસંપર્ક રહ્યો છેસ્વ.શ્રીમથુરભાઇ કોઠારીસ્વશ્રી રોશનઅલી મરચંટસ્વપદ્મકાંત મહેતાસ્વ.નીતાબેન મહેતાથી માંડીને આજના સુધાબેન ત્રિવેદીરવિન્દ્ર ત્રિવદીરમણભાઇ પારેખપ્રફુલ્લગાંધીલલિત ચિનોય.વગેરેવગેરે..
નીતાબેન સરળસ્નેહાળ અને મળતાવડા સ્વભાવનાએમનો અભિગમ હંમેશાં પોઝીટીવ રહેતો.સિનિયર્સની મીટીંગમાં સંગીતનો કાર્યક્રમ આપવા માટે જ્યારે પણ  કોઇ સ્થાનિક ગાયકોકલાકારોને વિનંતિ કરે ત્યારે  કલાકારો એમની વિનંતિને સહર્ષ સ્વીકારે  કલાકારોનો પરિચયપણ નીતાબેન એમની લાક્ષણિક શૈલિમાં કરાવેશેખર પાઠકસ્મિતાબેન વસાવડાહેમંત ભાવસારજેવા કલાકારોનો પરિચય તો અમારા સભ્યોને યાદ રહી જતો.
મેં એમની કાબેલિયત જોઇ છેએમના ગમાઅણગમાને પણ હું ઓળખતો થઈ ગયો હતોતેમનીગાઈડન્સ ( રાહબરીહેઠળ સંસ્થાએ ઘણાં સારા કાર્યક્રમો કર્યા છેઅમારે વચ્ચે સમાન કહી શકાયએવી કોઇ ભૂમિકા હતી  નહીં– ઉંમરમાંમારાથી બાર વર્ષે મોટાઅમારા વિચારોજીવનમુલ્યો વચ્ચેપણ તફાવતછતાં એમના મતાંતરક્ષમાના સ્વભાવને કારણે ક્યારેય મનઃદુખ થયેલું નહીં.
એમનું લગ્ન નાગર જ્ઞાતિમાં જ્ઞાતિની વિશેષતાને અનુરૂપ રૂપરંગઉંચાઇ બધું નાગરીદક્ષતા પણ ખરી એમના વ્યક્તિત્વમાંથી એક પ્રસન્નસ્વસ્થ અને કર્મશીલ વ્યક્તિ તરીકેની છાપઉપસતી. 
ઉષ્માસભર વ્યક્તિત્વલાગણી એમની આંખોમાંથી છલકાયપોતે ઇન્ડિયામાં આયુર્વેદીક ડોક્ટર હતા.હ્યુસ્ટનમાં એમ.ડીએન્ડરસન કેન્સર હોસ્પિટલમાં ક્રીટીકલ કેર કોઓર્ડિનેટર તરીકે સેવા આપેલી.
 લગનજીવનની ૫૦મી એનિવર્સરિ પણ ઉજવેલી.
તેમના પતિ પદ્મકાંતભાઇ ચંદ્રશંકર મહેતા (૧૯૨૫– ૨૦૦૯ પણ  એવા  ઉમદા સ્વભાવના,સંસ્કૃતના વિદ્વાનહ્યુસ્ટન નાગર એસોસિયેશનના સ્થાપક અને ૧૯૯૮૧૯૯૯ માં સંસ્થાના પ્રેસિડેન્ટરહી ચુકેલાહિન્દુવર્શીપ સોસાઈટીનામુર્તિસ્થાપના  ( કે પ્રતિષ્ઠાન પ્રસંગે પ્રીસ્ટ તરીકે સંસ્ક્રુત શ્લોકોબોલતા જોઇને એમના પ્રત્યે અહોભાવ થતોતે પણ મ્રુત્યુપર્યંત ટ્રસ્ટી રહેલા.
એમનીગુજરાતી ભાષા અને સાહિત્ય પ્રત્યેના પ્રેમને કારણેહ્યુસ્ટન ગુજરાતી સાહિત્ય સરિતાના પણસભ્ય થયેલાઅને મીટીંગોમાં  હાજરી આપતા.
જીવનનું આરંભબિંદુ જન્મ છે અને અંતિમબિંદુ મૃત્યુજીવન અને મરણનાં ખેલ ન્યારા છેજેનું જીવનછે તેનું મરણ પણ છે.
નીતાબેનેતારીખ ૧૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૭ના રોજ પોતાની જીવનલીલા સંકેલી લીધી.
 
પરમકૃપાળુ પરમાત્મા તેમના આત્માને ચિરશાંતિ અર્પે એ જ પ્રાર્થના.
 
નવીન બેન્કર
****************************** ****************************** **

પુસ્તક પરબના પ્રણેતા-શ્રી પ્રતાપભાઈ પ્રતાપભાઈ પંડ્યા-

જુલાઇ 13, 2017

“પુસ્તક પરબ” એટલે જ્ઞાનપિપાસા

 

11013551_843127265725335_3903239955369902620_n

પુસ્તક થકી માણસ પોતાની જ્ઞાાન પ્રાપ્ત કરવાની ઈચ્છા પુરી કરી શકે છે..પુસ્તક ને પરમેશ્વર માની પુસ્તક મારફતે માનવ જાતની સેવા આપતા દંપતી ડો પ્રતાપભાઈ પંડ્યા અને રમાબેન પંડ્યા ગુજરાતના ૧૨૦ પુસ્તકાલય ખોલીને હવે અમેરિકામાં વસતા ગુજરાતી ઓની વાંચનની ભૂખસંતોષવા પુસ્તકાલયો શરુ કરી રહ્યા છે .સૌ પ્રાથમ સાનફ્રાન્સિસ્કો બે એરિયામાં આઈ સી સી ,અને ફ્રિમોન્ટ માં ખોલી ને સમગ્ર ગુજરાતીઓ માટે જ્ઞાન ને વહેતું મુક્યું છે.માતૃભાષા ગુજરાતી ના હિમાયતી અને ઉતમ ગુજરાતી સાહિત્ય ના પ્રેમી શ્રી પ્રતાપભાઈ પ્રતાપભાઈ પંડ્યાએ ગુજરાતીમાં પી.એચ.ડી. કર્યું છે, અને સૌરાષ્ટ્રમાં એ વિદ્યાધિકારી (એજ્યુકેશન ઓફિસર) રહી ચૂકયા છે. અને સ્વય પુસ્તકો પણ લખ્યાં છે. હાલ એ વડોદરાના ગુજરાત પુસ્તકાલયના પ્રમુખ છે. એ ઉપરાંત અન્ય સેવાકીય સંસ્થાઓં માં ત્રષ્ટિ સભ્ય રહીને ૧૦ વરસ તન મન ધન થી કોઈ અપેક્ષા વિના કામ કરી સેવા આપી છે.આદર્શ નમ્રતા સરળતા જેવા ગુણોને લીધે લોકોનો પ્રેમ મેળવીને સૌના વ્હલા “પંડ્યા કાકા”સર્વત્ર સૌના સ્વજન બની ગયા છે.

એમણે જીવન ગ્રામ શિક્ષણનો તથા ગુજરાતી વાંચનનો પ્રસાર કરવામાં સમર્પીત કર્યું છે.પ્રતાપભાઈએ એમના નિવૃત્તિ-ફંડનો સદુપયોગ કરી ‘પુસ્તક પરબ’. ચલાવે છે.સમસ્ત ગુજરાતનો પ્રવાસ કરી ૫૦૦ ઉપરાંત ખાનગી પુસ્તકાલય ની જાતે મુલાકાત લઇ બંધ પડેલા પુસ્ત્કાલને પોતાના ખર્ચે મદદ કરી પુસ્તકાલય પ્રવૃત્તિ ધમ ધમતી કરી છે અને “પુસ્તક પરબ” નામની સંસ્થા સ્થાપી ગુજરાતમાં ૧૨૦ ઘર પુસ્તકાલયો પાંચ વરસથી ચલાવે છે.દરેક વાંચકોને સરળતાથી પુસ્તકમળે એવી વ્યવસ્થા કરી સરળ સંચાલન કરે છે .પ્રતાપભાઈ પુસ્તકોનું દાન કરે છે, એટલુંજ નહિ,લોકોને પુસ્તક પરબો શરૂ કરવામાં મદદ કરી એમનું સંચાલન કરવાનું માર્ગદર્શનપણ આપે છે. અને તેથી જ એમના કાર્ય માટે પૂજ્ય મોરારી બાપુએ અસ્મિતા પર્વમાં પ્રતાપભાઈનું સન્માન કર્યું હતું. તેમના ધર્મ પત્ની શ્રીમતી રમાબેન માતા પિતાના ઉત્તમ સંસકારો સાથે જીવે છે જેણે પ્રસિદ્ધ કેળવણીકાર નાનાભાઈ ભટ્ટ અને ઉતમ ચિંતક સર્જક સાહિત્યકાર મુશ્રી મનુભાઈ પંચોલી પાસેથી મેળવી પ્રમાણિક નિષ્ઠાવાન શિક્ષક તરીકે રાજ્ય અને રાષ્ટ્ર કક્ષા ના એવોડ વિજેતા બની સમગ્ર ગુજરાતમાં આદર્શ શિક્ષક દંપતી તરીકે પ્રતિષ્ઠા પ્રાપ્ત કરી છે પણ બન્ને પતિ પત્ની નો ધ્યેય એક જ છે આપણી માતૃભાષા ગુજરાતીને આપણા દેશ અને પરદેશમાં પણ જીવંત રાખવી અને સમૃધ્ધ કરવી તેમજ લોકોને સારાં સંસ્કાર સાહિત્ય સભર પુસ્તકો આપવાં અને પુસ્તકો દ્વારા વાંચનની સંવેદના ખીલવવી અને નવા વિચારો સમાજને આપવા .તરસ્યાને પાણી પાવા માટે પરબનું આયોજન એ ભારતની સંસ્કૃતિમાં હજાર વર્ષ જૂની પરંપરા છે, પણ જ્ઞાનના તરસ્યા લોકોને જ્ઞાન મેળવવા વિનામૂલ્ય સગવડ કરી આપવી, એ પ્રતાપભાઈ જેવા વિરલા જ વિચારી શકે.

 

 

રમેશ જાદવનું અવસાન

જુલાઇ 12, 2017