Skip to content

રઘુવીર ચૌધરી

January 13, 2016

raghuvir chaudhari

માનવજીવનની અસલિયતના ઉપાસક – સર્જક છે શ્રી રઘુવીર ચૌધરી. એમને મન સર્જવું એટલે પણ જીવવું – સચ્ચાઈથી, સુંદરતાથી અને શ્રેયોભાવનાથી. પ્રત્યક્ષ જીવનની વચ્ચે રહીને રઘુવીર ચૌધરીએ શબ્દની અને એ દ્વારા સમાજની સેવા કરવાનો ઉપક્રમ જાળવ્યો છે.

બાપુપુરા (તા. માણસા, જિ. ગાંધીનગર)ના વતની રઘુવીર ચૌધરી કુટુંબીજનોના વહાલ અને પ્રકૃતિનું સૌંદર્ય પામતાં પામતાં જીવન પ્રત્યે વિઘેયક દૃષ્ટિ કેળવતા રહ્યા. હિન્દી ભાષાના એક તેજસ્વી વિદ્યાર્થી અને આદરપાત્ર અધ્યાપક તરીકે યશ પામ્યા અને કિશોર વયથી જ ગ્રામસેવા તથા પ્રૌઢશિક્ષણની પ્રવૃત્તિઓ આરંભી.

રઘુવીર ચૌધરીનો પ્રથમ પ્રેમ કવિતા જે ગદ્યમાં પણ સુપેરે પ્રગટી રહે છે. 1965માં પ્રકાશિત થયેલી અમૃતા ત્યારે પણ સાહિત્ય જગતની અપૂર્વ ઘટના ગણાઈ હતી. પ્રેમનો – સહઅસ્તિત્વનો અર્થ સમજવા, પારંપારિક મૂલ્યોને બાજુએ રાખી નીકળેલાં આ નવલકથાના મુખ્ય પાત્રો અમૃતા, ઉદયન અને અનિકેત સામે અસ્તિત્વ એટલે શું એ જ મુખ્ય પ્રશ્ન બની રહે છે. હિન્દી ભાષામાં પણ પાઠ્યપુસ્તક બનેલી આ નવલકથાની ગુજરાતી ભાષામાં અગિયાર આવૃત્તિઓ થઈ ચૂકી છે.

2013માં સાહિત્ય અકાદેમી, દિલ્હી દ્વારા સાહિત્ય ક્ષેત્રના સર્વોચ્ચ સન્માન સમી – ફેલોશીપ માટે પસંદગી પામેલા ડૉ. રઘુવીર ચૌધરી વાસ્તવ અને ભાવનાનો, ચિંતન અને લાગણીનો, સત્ય અને સૌંદર્યનો અનન્ય સમન્વય – યોગ કરી શક્યા છે. કાવ્ય, નવલકથા, નવલિકા, નિબંધ, નાટક, વિવેચન, ચિંતન, પ્રવાસ વર્ણન, રેખાચિત્ર, સંપાદન વગેરે મળીને દોઢસો પુસ્તકો દ્વારા સાહિત્ય-સર્જનના તમામ સ્વરૂપોનું સુપેરે ખેડાણ કરનાર રઘુવીર ચૌધરી રાષ્ટ્રીય સ્તરે પોંખાયેલા સર્જક છે.

સાહિત્ય અકાદેમી, દિલ્હીનો પુરસ્કાર, દર્શક એવોર્ડ, ઉત્તર પ્રદેશ તરફથી સૌહાર્દ પુરસ્કાર, હિન્દી સાહિત્ય અકાદમી તથા ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા ગૌરવ પુરસ્કાર, ક. મા. મુનશી એવોર્ડ, રણજીતરામ સુવર્ણચંદ્રક, કુમાર ચંદ્રક, ઉમા-સ્નેહરશ્મિ પારિતોષિક વગેરે અનેક પુરસ્કારોથી નવાજિત રઘુવીર ચૌધરી સવિશેષ આનંદ અને સંતોષ અનુભવે છે. પોતાના ગામ બાપુપુરાના ખેતરોમાં કામ કરીને ભૂસત્ત્વ પ્રત્યે લગાવ અનુભવતા આ સર્જક ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ, દર્શક ફાઉન્ડેશન, ગ્રામભારતી, લોકભારતી, મોતીભાઈ ચૌધરી ફાઉન્ડેશન, આદ્યકવિ નરસિંહ મહેતા સાહિત્ય નિધિ ટ્રસ્ટ જેવી શૈક્ષણિક – સામાજિક સંસ્થાઓના ટ્રસ્ટીપદે કાર્યરત છે. તો ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદનું ભવન રઘુવીર ચૌધરીના અથાગ પ્રયત્નોના ફળસ્વરૂપ છે. એક મૂઠી ઊંચેરા સર્જક રઘુવીર ચૌધરીની સાહિત્ય શિક્ષણ અને સમાજ પરત્વેની કાર્યનિષ્ઠા અપ્રતિમ છે.

રઘુવીર ચૌધરીનું લેખન-સર્જન

નવલકથા

પૂર્વરાગ 1964, 2005
પરસ્પર 1964, 2005
પ્રેમઅંશ 1964, 2005
અમૃતા 1965, 2003.. 2010
આવરણ 1966
એકલવ્ય 1967
તેડાગર 1968, 1999
સખીઓ 1970
વેણુ વત્સલા 1972, 2008
ઉપરવાસ 1975, 2001
સહવાસ 1975, 2001
અંતરવાસ 1975, 2001
ઉપરવાસ, સહવાસ અને અંતરવાસનો સેટ 1975, 2001
લાગણી 1976, 2002
શ્રાવણ રાતે 1977
રુદ્રમહાલયની કર્પૂરમંજરી 1978, 2003
કંડકટર 1978
પંચપુરાણ 1981
બાકી જીંદગી 1982
વચલું ફળિયું 1983, 2013
ગોકુળ 1986, 2002
મથુરા 1986, 2002
દ્વારકા 1986, 2002
ગોકુળ, મથુરા, અને ગોકુળનો સેટ 1986, 2002
મનોરથ 1986
ઇચ્છાવર 1987, 2013
અંતર 1988, 2013
લાવણ્ય 1989
શ્યામ-સુહાગી 1989, 2008
જે ઘર નાર સુલક્ષણા 1990, 2004
સુખે સૂવે સંસારમાં 2004
સાથીસંગાથી 1990, 2008
કલ્પલતા 1992, 2008
બે કાંઠા વચ્ચે 1997, 2008
કાચા સૂતરને તાંતણે 1995
સોમતીર્થ 1996, 2009
ઉત્તર 1997
એક સાચું આસુ 2000
મુદ્દલ વિનાનું વ્યાજ 2003
સમજયા વિના છુટા પડવું 2003
ક્યાં છે અર્જુન 2004
ઘરમાં ગામ 2004
શાણા સંતાન 2004
એક રૂપકથા 2006
એક ડગ આગળ બે ડગ પાછળ 2008

ટૂંકી વાર્તા

આકસ્મિક સ્પર્શ 1966
ગેરસમજ 1968, 1983
નંદીઘર 1977
રઘુવીર ચૌધરીની શ્રેષ્ઠ વાર્તાઓ 1986
અતિથિગૃહ 1988
દશ નારી ચરિત 2000
વિરહિણી ગણિકા 2000
મંદિરની પછીતે 2001
જિંદગી જુગાર છે? 2005
પ્રાણપ્રતિષ્ઠા 2005
દૂરથી સાથે 2011

કાવ્યસંગ્રહ

ઘરાધામ 2013
બચાવનામું 2011
તમસા 1964, 1997
વહેતા વૃક્ષ પવનમાં 1984
દિવાળીથી દેવદિવાળી 1986
ફૂટપાથ અને શેઢો 1997
પાદરનાં પંખી 2007
નાટક
અશોકવન અને ઝુલતા મિનારા 1970
સિકંદર સાની 1979
નજીક 1986
એકાંકી
ડિમલાઈટ 1973
ત્રીજોપુરુષ 1982

રેખાચિત્ર

સહરાની ભવ્યતા 1980, 2007
તિલક કરે રઘુવીર ભાગ – 1 1998
તિલક કરે રઘુવીર ભાગ – 2 1998

સંસ્કૃતિ અને ધર્મચિંતન

વચનામૃત અને કથામૃત 1986
જેને હૈયે અક્ષરધામ 1995
ધર્મવિવેક 2000
ભારતીય સંસ્કૃતિ આજના સંદર્ભમાં 2013
માનસથી લોકમાનસ 2008, 2011

નિબંધ

ભૃગુલાંછન 1999
પુર્નવિચાર 1999, 2008
મુદ્દાની વાત 2000
ઊંઘ અને ઉપવાસ 1999
વાડમાં વસંત 2005
પ્રેમ અને કામ 2007

પ્રવાસ

બારીમાંથી બ્રિટન 1984
તીર્થભૂમિ ગુજરાત 1998, 2011
ચીન ભણી 2003
અમેરિકા વિશે 2005

વિવેચન

ગુજરાતી નવલકથા (રાઘેશ્યામ શર્મા સાથે) 1972
અદ્યતન કવિતા 1976
વાર્તાવિશેષ 1976
મુક્તાનંદની અક્ષરઆરાધના 1980
દર્શકના દેશમાં 1980, 1999
જ્યંતિ દલાલ 1981
પન્નાલાલ પટેલ 1990

સંપાદન

વિશ્વનાથ ભટ્ટ રચિત પારિભાષિક કોશ 1968, 86
જ્યંતિ દલાલનાં પ્રતિનિધિ એકાંકીઓ (અન્ય સાથે) 1971
મેઘાણીની શ્રેષ્ઠ વાર્તાઓ (અન્ય સાથે) 1972
નરસિંહ મહેતા : આસ્વાદ અને સ્વાધ્યાય (પ્રતિભા દવે સાથે) 1983
સગાઈ : પેટલીકર શબ્દ અને કાર્ય (રમેશ ર. દવે સાથે) 1985
શિવકુમાર જોશીની શ્રેષ્ઠ વાર્તાઓ 1985
જગભેરુ જ્યંતિ દલાલ અધ્યયનગ્રંથ (અન્ય સાથે) 1986
સ્વામિનારાયણ સંત સાહિત્ય 1986
મેહુલો ગાજે ને માધવ નાચે (ઉમાશંકર જોશી સાથે) 1987
મોહનલાલ પટેલની શ્રેષ્ઠ વાર્તાઓ 1988
શિવકુમાર જોશી વ્યક્તિ અને વાઙમય (અન્ય સાથે) 1989
યુગદૃષ્ટા ઉમાશંકર (અન્ય સાથે) 1995
પન્નાલાલનું પ્રદાન (રમેશ ર. દવે સાથે) 1995
સ્વામી આનંદ અધ્યયન ગ્રંથ (રમેશ ર. દવે સાથે) 1995
ભોળાભાઈ પટેલ : સર્જક અને વિવેચક (અન્ય સાથે) 1995
ઉત્તર ગુજરાતનું અનોખું મોતી 1998
ગૂર્જર સાહિત્યશ્રેણી : સ્વાતંત્ર્યોત્તર ગુજરાતી નવલિકા ભાગ 1-2 1999
ગૂર્જર સાહિત્યશ્રેણી : નારીચેતનાની નવલિકાઓ (સુનીતા ચૌધરી સાથે) 1999
ગૂર્જર સાહિત્યશ્રેણી :ગ્રામચેતનાની નવલિકાઓ (રમેશ ર. દવે સાથે) 1999
ગૂર્જર સાહિત્યશ્રેણી : એકાંકી સંચય (સતીશ વ્યાસ સાથે) 1999
ગૂર્જર સાહિત્યશ્રેણી : અદ્યતમ એકાંકી સંચય (સતીશ વ્યાસ સાથે) 1999
ગૂર્જર સાહિત્યશ્રેણી : પ્રહસન સંચય (રતિલાલ બોરીસાગર સાથે) 1999
ગૂર્જર સાહિત્યશ્રેણી : અદ્યતન પ્રહસન સંચય (રતિલાલ બોરીસાગર સાથે) 1999
સનશાઈન 1999
નોખા મહાજન 2000
રાવજી પટેલનાં કાવ્યો 2002
વીસમી સદીનું ગુજરાતી નારીલેખન (અનિલા દલાલ સાથે) 2005
મોહનલાલ પટેલ : સર્જન વિશેષ (પ્રસાદ બ્રહ્મભટ્ટ સાથે) 2005
સંસ્કૃતિ સંદર્ભ 2006

અનુવાદ

ચિદમ્બરા સંચયન (ભોળાભાઈ પટેલ સાથે) 1968
કન્નડ સાહિત્યના ઇતિહાસની રૂપરેખા 1977

Newspaper Links:

–     http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gujarati-writer-Raghuveer-Chaudhari-given-Jnanpith-Award-for-2015/articleshow/50370956.cms

–     http://www.dnaindia.com/india/report-gujarati-litterateur-raghuveer-chaudhary-honoured-with-51st-jnanpith-award-2160554

 

 

વિખ્યાત લેખક અને જાણીતા વૈદ્યરાજ લાભશંકર ઠાકર-રમેશ તન્ના

January 6, 2016

Ramesh Tanna's photo.

14મી જાન્યુઆરી, 1935ના રોજ પાટડીમાં જન્મેલા વિખ્યાત લેખક અને જાણીતા વૈદ્યરાજ લાભશંકર ઠાકરનું છઠ્ઠી જાન્યુઆરી, 2016ના રોજ અમદાવાદમાં નિધન થયું. (આ 14મી જાન્યુઆરીના રોજ તેઓ 83મા વર્ષમાં પ્રવેશ કરવાના હતા.)
લાઠા તરીકે જાણીતા લાભશંકર ઠાકર ગુજરાતી ભાષાના બળુકા, આગવો મિજાજ ધરાવતા ગદ્યના લેખક હતા. તેમનો પોતાનો મિજાજ અને તેમના સાહિત્યનો મિજાજ પરંપરાગત નહોતા. તેમણે ભાષાને ખૂબ નજીકથી તરાસી હતી, તપાસી હતી. ઘણાં વર્ષોથી તેમનું હૃદય માંડ 20 ટકા જ કામ કરતું હતું. તેમના સહકર્મી અને મિત્ર ઋતુરાજ રાઠોડ પાસેથી અવાર-નવાર તેમના ખબરઅંતર જાણવા મળતા. ઋતુરાજ માટે તો આ બીજો ઘા છે. હમણાં જ થોડા દિવસ પહેલા તેમણે અણધારી રીતે પોતાના પિતા (માનવેન્દ્ર રાઠોડ)ને ગૂમાવ્યા અને હવે ખૂબ નજીકના બીજા વડીલની વિદાય.
લાઠાદાદાએ શબ્દ અને શબ્દપ્રવૃત્તિ બંને દ્વારા ગુજરાતી સાહિત્ય-નાટ્ય-કવિતાને વળાંક આપવાનુ કામ કર્યુ. તેમને પરંપરાઓ સામે ચીડ હતી. ઘરેડ અને ચીલાના તેઓ માણસ કે સર્જક જ નહોતા. નાટકમાં તેમણે વ્યાપક અને ગહન કામ કર્યું. તેમના લખેલા નાટકો ભણવાની અને જોવાની પણ તક મળી છે. કળજેલાં નાટક તો આજે પણ યાદ આવે છે. બાપા વિશે પુસ્તક ઘણા લોકો સમજવા માટે વધુ વાર વાંચે તો મારા જેવા માણવા માટે વારંવાર વાંચે.
રણજીતરામ સુવર્ણચંદ્રક તેમણે સ્વીકારવાની ના પાડી હતી. વિનોદ ભટ્ટના આગ્રહથી છેવટે સ્વીકાર્યો. અમદાવાદના ઠાકોરભાઈ દેસાઈ હોલમાં તેનો સમારંભ હતો. એ વખતે રઘુવીર ચૌધરીએ પ્રાસંગિક પ્રવચનમાં કહ્યું હતું કે તેમણે આ એવોર્ડ નહોતો સ્વીકાર્યો ત્યારે મને નવાઈ નહોતી લાગી અને આજે એ સ્વીકારી રહ્યા છે ત્યારે પણ મને આશ્ચર્ય નથી થતું. એ વખતે લાઠા દાદાએ કહેલું કે મેં એવોર્ડ ન સ્વીકાર્યો તેથી એક મૂલ્ય ઊભું થયું, આજે એવોર્ડ સ્વીકારીને એ મૂલ્યને પણ હું તોડી રહ્યો છું.
મને યાદ છે કે એ વખતે પોતાના અભ્યાસી વ્યાખ્યાનમાં તેમણે એમ પણ કહ્યું હતું કે, ઈનામો અને સજા આ બે બાબતો માનવજાતના વિકાસ માટે ઘાતક છે. તે બંને પ્રથા બંધ કરવી જોઈએ.
‘રે મઠ’ની પ્રવૃત્તિ હોય કે ‘આકંઠ સાબરમતી’ની હલચલ હોય. લાઠાદાદા પોતાની ટીમ સાથે સતત સક્રિય હોય. આદિલ મનસૂરી, મનહર મોદી, ચીનુ મોદી, મધુ રાય, ઈન્દુ પુવાર, સુભાષ શાહ વગેરે સાથે મળીને તેમણે કરેલાં તોફાનો ગુજરાતી સાહિત્યનું એક રસપ્રદ અને મહત્વનું પ્રકરણ છે.
તેઓ સિદ્ધહસ્ત લેખક-કવિ હતા તે રીતે જ નિષ્ણાત વૈદ્યરાજ હતા. તેમણે અનેક લોકોને સાજા કર્યા, નવજીવન આપ્યું, પરંતુ પોતાના સ્વભાવગત સળવળવાટને કારણે તેમણે શરીરને વૈદ્યરાજ જે રીતે સાચવે તે રીતે ન સાચવ્યું. જેમ સાહિત્યમાં પ્રયોગ કરતા તેમ ખાણી-પીણીમાં પણ પ્રયોગ કરતા.
લાઠાદાદાનું બાળસાહિત્ય પણ બળવાળું. મેં એમની અનેક વાર્તાઓ વારંવાર વાંચી છે અને બાળકોને કહી છે. અત્યારે શિયાળો ચાલી રહ્યો છે, ત્યારે મને શિયાળાના તડકાનાં પાપડની વાર્તા યાદ આવે છે.
આવા લાઠાદાદાની વિદાય ગુજરાતી સાહિત્ય માટે વસમી છે. મારા અને અનિતાના તેઓ વડીલ હતા. અમે અનેક વખત તેમને મળવા જતાં.
હું ગુજરાત ટાઈમ્સમાં સંપાદક હતો ત્યારે થોડો સમય તેમની પાસે કોલમ પણ લખાવી હતી. એ વખતે તેમની સાથે વાતો કરવાની ખૂબ મજા આવતી. તેમનો સ્પષ્ટ ઉચ્ચાર સાથેનો મીઠો અવાજ વારંવાર સાંભળવો ગમતો. તેઓ શબ્દોની પસંદગી એવી સરસ કરતા કે તેમાંથી આપણને આપોઆપ શીખવાનું મળી જતું.
મિત્ર અને વૈદ્યરાજ ઋતુરાજ રાઠોડનાં પુસ્તકોનું પ્રકાશન કર્યું ત્યારે તેનું લોકાર્પણ અમે લાઠાદાદા પાસે કરાવ્યું હતું. ખૂબ પ્રેમથી આવ્યા હતા અને છેક સુધી રોકાયા પણ હતા.
લાઠાદાદાનું એક જાણીતું પુસ્તક છેઃ ‘ટોળાં, અવાજ અને ઘોંઘાટ’.
કોઈને થશે કે લાઠાદાદની વિદાય વખતે ગુજરાતી સાહિત્યમાં ટોળાં વધી રહ્યા છે, સાહિત્યનો અવાજ વક્તાઓના અવાજમાં દબાઈ રહ્યો છે અને આધુનિકતાનો ઘોંઘાટ એટલો વધી રહ્યો છે કે તેમાં સાહિત્યનો શબ્દ સાંભળવાનો કોઈને સમય નથી.
લાઠાદાદાને શબ્દાંજલિ.

Ramesh Tanna's photo.  Ramesh Tanna's photo.

મળવા જેવા માણસ – દીપક ધોળકિયા

December 25, 2015

ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય

dipak_dholakia_1

         દીપકભાઈનો જન્મ ૧૯૪૮માં કચ્છ જિલ્લાના ભુજ શહેરમાં થયેલો. ૧૯૫૦ માં જ્યારે એ માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે એમના દાદા શ્રી ગુલાબશંકર અમૃતલાલ ધોળકિયા ભારતની બંધારણ સભાના સભ્ય હતા, અને ૧૯૫૨ માં ભારતની પહેલી લોકસભામાં તેઓ કચ્છના પ્રતિનિધિ તરીકે ચૂંટાયેલા. ફરી પાછા ૧૯૬૨માં ગુજરાત વિધાનસભામાં ભુજના પ્રતિનિધિ તરીકે ચૂંટાયલા. દીપકભાઈના પિતા ભાઇકાકા દસમા ધોરણ સુધી ભણેલા હતા. એમના બા માત્ર લખી-વાંચી શક્તા, અને છતાં પણ એમનો વાંચનનો શોખ એટલો જબરો હતો કે લાયબ્રેરીમાંથી રોજ એક પુસ્તક મંગાવીને પુરૂં કરતા. આટલું મોટું રાજદ્વારી Background ધરાવતા હોવા છતાં એ એક મધ્યમ વર્ગી કુટુંબ હતું.

           દીપકભાઈનો પ્રાથમિક શાળાનો અભ્યાસ ભુજની ઘર નજીકની સરકારી શાળામાં થયો. એ સમયના રિવાજ અનુસાર, શાળામાં દાખલ થયા ત્યારે નાળિયેર અને પાવલી (ચાર આના) લઈ ગયેલા અને શિક્ષકાના પગપાસે મૂકી શિક્ષિકાને પગે પડેલા. શિક્ષકો પ્રત્યેનો આવો આદરભાવ દીપકભાઈએ જીવનભર જાળવી રાખ્યો. પાંચમા થી સાતમા ધોરણ સુધીનો અભ્યાસ એમણે મહારાણી શ્રીગંગાબાસાહેબ મિડલ…

View original post 778 more words

“શિકાગો આર્ટ સર્કલ”-નાં કવિ ડૉ દંપતિ અશરફ્ભાઇ ડબાવાલા અને મધુમતીબેન મહેતા

September 10, 2015

 

 

 

 

 

અશરફભાઇ અને મધુમતિબેન હ્યુસ્ટન ૨૦૧૧માં આવ્યા ત્યારનો આ લેખ લખવાનો હતો પણ તેનો યોગ હાલ શીકાગો જવાનું થયું ત્યારે આવ્યો. સમયની મારા મારી તો આમેય ડોક્ટર દંપતિને હોય જ પણ મારા ફોન નો તરત પ્રત્યુત્તર પણ આવ્યો અને બીજે દિવસે “ગે લોર્ડ રેસ્ટોરંટ”મા મળવાનું ભાવભર્યુ આમંત્રણ પણ મળી ગયુ. સામાન્ય રીતે રેણુ મારી સાથે આવે ત્યારે શાંત શ્રોતા નો પાઠ ભજવતી અને મેં પહેલો પ્રશ્ન પુછ્યો કે  આપ આપના વ્યવસાયમાં આટલા વ્યસ્ત હો છતા કાવ્ય સર્જનમાં સમય કેવી રીતે કાઢી શકો છો? અને રેણુનો રસ જાગી ગયો..

ડો અશરફભાઇ બોલ્યા એવું કહેવાય છે કે “જે કવિતાને ચાળે ચઢ્યો તે કવિતા ન કરે ત્યાં સુધી તેને ચેન ના પડે પછીને ભલેને તે ડોક્ટર હોય કે (મારી સામે જોઇને હસતા બોલ્યા) શેર બ્રોકર”.અને અમે બધ્ધા હસી પડ્યા. મેં મધુમતિબેન ને પ્રશ્ન પુછ્યો કે “તમારા લગ્ન પહેલાનાં સંઘર્ષ  લગ્ન કર્યાની  ઘટના આમ તો સર્વ વિદિત છે પણ તમારે મોઢે તે કહો..”

” અશરફનું કુટૂંબ આમેય રાજવી કુટુંબ એટલે તેત્ને ત્યાં તો કોઇ વિરોધ નહોંતો.. મારા બાપુજીને સમાજની ધાસ્તી લાગે પણ એક દિવસ જ્યારે મેં પુછ્યું કે અશરફ જેવો સમજુ કોઇ બીજો મુરતીયો તમે અમરેલી ગામમાં બતાવો તો ખરા?”

“દીકરી તારી વાત તો સાચી છે..પણ..”  કહી તેઓ અટકી ગયા.

લગ્ન પછી અશરફભાઇ કહે મને તો બધા હિંદુઓએ જમાઇ તરીકેનો માન અને મહોબત આપી છે કોઇએ ક્યારેય વિરોધ નથી કર્યો. જો કે તે વખતે રાજકીય વાતાવરણમાં ગરમી ક્યારેય આવી જાય અને  રોજ ના સામાન્ય જન જીવનમાં તકલીફ ના પડે તેમાટે અમે પ્રેક્ટીસ મુંબઇમાં શરું કરી અને ત્યાંથી બાહરીન અને ત્યાંથી શીકાગો આવીને સ્થિર થયા.

અશરફ્ભાઇ શીકાગો આર્ટ સર્કલ છેલ્લા પંદરેક વર્ષથી ચલાવે છે અને માને છે કે દરેક કળા તેના મૂળસ્વરૂપે તો માતૃભાષાને સાચવતી હોય છે તેથી કાવ્ય ઉપરાંત તેઓ સંગીતનાં પણ પ્રોગ્રામો કરતા હોય છે.. હાલમાં હકારાત્મક વલણો ને કેળવતા વિષયો પર પણ સક્રિય થયા છે.

૧૯૭૦થી લખતા અશરફ ભાઇ કહે છે કે મધુ સાથે મૈત્રી થઇ ત્યારથી જ કવિતા અમારી વચ્ચે રહી હતી. ૧૯૭૦ થી ૧૯૭૯ સુધીથોડું થોડું લખાતું પણ પછી ૧૬ વર્ષ સુધી કશું જ ન લખાયુ. ૧૯૯૫માં કંઇક ન સમજાય તેવી ઉથલ પાથલો થઇ અને ” ફરી લવારો લઇને બેઠા અમે ટેરવા પર” સર્જાયુ

મધુ અમેય મારી પહેલી ભાવક અને વિવેચક.. એની સાથે જીવાતી જિંદગી કાવ્ય રુપે આવે તો ક્યારેક આસપાસનાં દર્દીઓનાં જીવનમાં થતી ઘટનાઓપણ તેમને લખવા મજબુર કરતી. જો કે ડૉ.ચીનુ મોદીનાં મતે અશરફ ગંભિર દાક્તર તરીકે ભલે તેની છાપ પાડે પણ છે મહામશ્કરો અને લાગણીઓથી ભર્યો ભર્યો. પોતાના વહાલથી અમેરિકાની ભૂમિમાં વસતા અનેક ગુજરાતીઓનાં હ્રદયને ભીંજવતા આ યુગલને યજમાન ત્સરીકેનું નોબલ પારિતોષીક ચીનુ મોદી એ અર્પણ કર્યુ છે.

એક પુરાકલ્પન જોઇએ

શું મહાભિનિષ્ક્રમણ? ને શું વળી આ બુધ્ધતા?

સઘળું છોડીને ઘર તરફ પાછા વળો તો બહુ થયું.

અશરફભાઇને મળેલા ઇનામો અને પારિતોષિકોની નોંધ વાચકોની જાણ ખાતર.

પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ ” ધબકારાનો વારસ “ને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદનું પારિતોષિક અને ગુજરાત રાજ્ય સાહિત્ય અકાદમીનો પુરસ્કાર. તથા ભાવનગર અને સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીમાં એમ.એ નાં અભ્યાસક્રમમાં પાઠ્યપુસ્તક તરીકે પસંદ પામેલ છે.

ગઝલ સર્જન માટે વિખ્યાત નાટ્ય સંસ્થા દ્વારા “કલાપી એવૉર્ડ”

ગુજરાતી લીટરરી અકાદમી ઑફ નોર્થ અમેરિકાનું “ચુનીલાલ વેલજી પારિતોષિક”

દ્રષ્ટિ મીડીયા, શિકાગો, યુ.એસ.એ.દ્વારા લાઇફ ટાઇમ એચીવમેંટ એવૉર્ડ.

સુરેશ દલાલ અશરફ્ભાઇ વિશે લખે છે કે “અશરફ ડબાવાલાની કાવ્ય સૃષ્ટિ એક એવા ઉંબરાનો પરિચય આપે છે જે ઉંબરા પર મુકેલો એક દીવો છે. આ દીવો બે બાજુ પ્રકાશ ફેંકે છે .એક બાજુનાં પ્રકાશમાં નર્યા આનંદનું અજવાળુ છેતો બીજી બાજુનાં પ્રકાશમા ધુમ્મસીયો વિષાદ છે.”

 

મધુમતી બેન  વિશે વાત કરવાની હોય  અને ભજ ગોપાલમ યાદ ના આવે તેવું ના બને અને હ્યુસ્ટનમાં તેમણે રજુ કર્યુ હતુ તે યાદ.રુબરુ મળ્યા ત્યારે હસતા હસતા તેમણે ઘણી વાતો કરી કે જેમાં સર્જકતાનું ઉંચેરું ઇંદ્રધનુષ્ય આધ્યાત્મિકતાને સહારે દીપતુ દેખાય.ગઝલ અને ગીતો તેમની કલમે કોઇ પણ ગામ ગોકીરો કર્યા વીના હૈયે ઉગેલી વાત્ને રજુ કરી દે છે.

જાત ફરતે સભ્યતાનીકાંચળી દેખાય છે

કોઇ પણ ચહેરો નથી બસ આરસી દેખાય છે.

તેઓ રુદ્રાક્ષને આધ્યાત્મનું પ્રતિક માને છે. તેમના કાવ્ય સંગ્રહ “નામ તારું રુદ્રાક્ષ પર” નાં નિવેદનમાં લખે છે કે મારું પ્રિય નામ રુદ્રાક્ષ ઉપર લખી દઇને આખા વિશ્વ સાથેસંકળાઇ જતી હોય તેમ મને લાગે છે.

એક પણ કાગળ બચ્યો નહિ આખરે,

નામ તારુંમેં લખ્યું રુદ્રક્ષરે. 

ગીતો લખવા પાછળ તેમની અંતર્યાત્રા તેમની જાતને ઓલખવાની ઝંખના અને વિશ્વ ચૈતન્ય સાથે ઐક્ય અનુભવવાની અદમ્ય ઇચ્છા ભાગ ભજવે છે. તેઓની કવિતા તેમની જેમ જ બીન્દાસ્ત છે અને મહદ અંશે એક જ બેઠકમાં લખાઇ જતી હોય છે. તેઓ કહે છે કે મારી દુનિયા ભાવનાની, રંગોની, ફુલોની,મહેંકની અને આનંદની દુનિયા છે. એ દુનિયામાંજ્યારે કોઇ ખાસ શબ્દ ઉમેરાય છે ત્યારે ગીત ગઝલનું સર્જન થાય છે. જે શબ્દોનાં વાઘા પહેરીલોકો સુધી પહોંચેઅને તેમની લાગનીઓ ઢંઢોળેત્યારે સર્જન નો આનંદ અનેક ગણો વધતો જણાય છે.

તેમનો કાવ્ય સંગ્રહ “નામ તારું રુદ્રાક્ષ પર” ૭૫ જેટલી ગઝલો અને ગીતોનો સંગ્રહ છે

 

 

તરુલતાબેન મહેતા- “શબ્દોનાં સર્જન” ની ગુજરાતી લેખીકા

September 10, 2015

three

મીલીપીટાસ ( સાન ફ્રાંસીસ્કો) થી પ્રજ્ઞા બેન નઓ સંદેશો હતો તરુલતાબહેને ભારતથી તમને યાદ કર્યા છે અને તેમના લઘુકથા સંગ્રહ “પીગળતો સુરજ”આપણ ને સૌને ( સહિયારા સર્જનનાં મિત્રોને) અર્પણ કર્યો છે.

આનંદમાં હું ઝુમી રહ્યો. મને ખબર છે તેઓ ગુજરાતી ભાષાનાં પ્રાધ્યાપિકા રહ્યા છે અને તેમની વાર્તા મેગેઝીન માર્ગીમાં મેં મોકલાવી હતી ત્યારે તરતજ સ્વિકૃત પણ થઇ હતી આપણા જાણીતા સર્જકોની કોઇ પંણ કૃતિ

ક્યાં ય પણ પ્રસિધ્ધથાય ત્યારે આનંદ તો થાય જ પણ આ આનંદ બમણો હતો

તેમની વાર્તાઓને તેઓ ગુજરિકન વાર્તાઓ કહે છે કારણ કે બે દેશ, બે સંસ્કૃતિ, બે ભાષા અને બે પેઢીઓ વચ્ચે જીવતા પાત્રોની વેદના, સંવેદનો અને સ્પંદનોની વાત છે.આમેય અમેરિકા એ સૌથી મોટૂં મેલ્ટીંગ પોટ છે.

કંઇ કેટલાય દેશનાં કેટલીય જાતનાં લોકોને અને તેમની ભાષા, સંસ્કાર ને ઓગાળી નવો જે માહોલ પેદાથાય છે તેમાં એક ઉન્માદ છે અને ઘણી પીડા પણ. આ બધી વાતો ને તેઓ લખે છે કે

મારી વાચા મારા મનમાં વસેલી છે

મારું મન મારી વાચામાં વસેલુ છે

તેઓનાં પ્રકાશનોમાં “પીગળતો સુરજ” એ હાલમાં લખાયેલી વાર્તાઓનો સંગ્રહ છે. વિયોગે ૧૯૮૬માં કવિશ્રી ઉમાશંકર જોશી પારિતોશીક થી પુરસ્કૃત વાર્તા સંગ્રહ છે.

લઘુ નવલ ભીંસ (૧૯૮૬), શલ્ય ( ૧૯૮૯) અને પાર.. દેશે (૨૦૦૪)માં પ્રસિધ્ધ્દ થયા.  પ્રવાસ કથા સફર નીલરંગી (૨૦૦૮)માં પ્રસિધ્ધથઇ. શોધ પ્રબંધ ૧૯૮૩ની સાલમાં

અર્વાચીન ગુજરાતી કવિતામાં પ્રણય નિરુપણ પ્રસિધ્ધ થયો

પિગળતો સુરજ ની ભારતમાં નવસર્જન પબ્લીકેશન ફોન (૦૭૯)૨૬૫૮૦૩૬૫ ઉપર પ્રાપ્ય છે ( કિંમત ૧૦૦ રુપિયા)

તરુલતા બહેને જિંદગીને બહુ નજીકથી જોઇ છે અને ્તે સંવેદનો તેમના વાર્તા સંગ્રહ્માં જોવા મળે છે. પિગળતા સુરજ્માં ૧૩ વાર્તાઓ છે અને ૮૦ પાના નું પુસ્તક આમતો એક કલાકમાં એકી બેઠકે વાંચી જવાય તેવું છે.

હું તેમને સાચા મનથી આવકારુ છું અને ત્રણ ચાર વર્ષે એક પુસ્તક્ને બદલે વરસે બે પુસ્તક આપે તેવી પ્રાર્થના કરું છું

 

મળવા જેવા માણસ-૫૦ (શ્રીમતિ પ્રજ્ઞાબહેન દાદભાવાળા)

July 19, 2015

pragnaben Dadabhawala

પ્રજ્ઞાબહેનનો જન્મ ૧૯૫૭ માં રાજકોટમાં થયો હતો. એમના પિતા શ્રી જયંતિલાલને કોલેજના બે વર્ષ સુધીનું શિક્ષણ પ્રાપ્ત થયેલું, જ્યારે માતા અનસુયાબહેન પાંચ ધોરણ સુધી ભણેલા હતા. પિતા બ્રૂક બોન્ડ ટી કંપનીમાં નોકરી કરતા હતા.

પ્રજ્ઞાબહેનનું પ્રાથમિકશાળાનું શિક્ષણ મુંબઈની જાણીતી અમુલખ  અમીચંદ ભીમજી વિવિધલક્ષી વિદ્યાલયમાં થયેલું. અહીં ભણતર ઉપરાંત બાળકોની પ્રતિભા નિખારવા, વિવિધ વિષયો શીખવવામાં આવતા, અને છઠા ધોરણ થી વિવિધ લાઈન પસંદ કરવા મળતી. આ શાળામાંથી પ્રજ્ઞાબહેને ૧૯૭૫ માં SSC પરીક્ષા પાસ કરી. SSC ની પરીક્ષા પાસ કરી, પ્રજ્ઞાબહેન મુંબઈની SIES કોલેજમાંથી ફિલોસોફી અને સાઈકોલોજી વિષય સાથે ગ્રેજ્યુએટ થયા.

કોલેજ કાળ દરમ્યાન એમણે કવિતાઓ લખી, જેમાની કેટલીક કુમાર માસિકમાં પ્રગટ થઈ. આ સમય દરમ્યાન જ એમણે SNDT યુનિવર્સીટીમાંથી પત્રકારિતાનો કોર્સ પણ કર્યો, અને એ દરમ્યાન હરીન્દ્ર દવે, સુરેશ દલાલ અને પ્રદીપ તન્ના  જેવા નામી સાહિત્યકારોના સંપર્કમાં આવ્યા. આ ઉપરાંત એમણે  જુદા-જુદા ઘણાં ક્ષેત્રોમાં અભ્યાસ  કર્યો. જેવા કે કોમર્સિયલ આર્ટ,  ફેશન ડીઝાઈનીંગ, નૃત્ય અને પછી બ્યુટી પાર્લરનો કોર્ષ.  એકવાર પુરૂષોત્તમ ઉપાધ્યાયને હસ્તે સંગીત સ્પર્ધામાં ઈનામ પણ મેળવ્યું. ત્યારબાદ નાટક-સિનેમાના કલાકાર દીના પાઠકની દોરવણી નીચે અભિનય શિખવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે  એક બે વાર રેડિયોમાં નાટકના પાત્રો પણ નિભાવ્યા. એમના પિતાએ એમની કારકિર્દી ઘડવામાં ખુબ મદદ કરી અને પ્રોત્સાહન આપ્યું, અને માતાએ  ઘરકામની સમજ આપી.

૧૯૮૦ માં પ્રજ્ઞાબહેનના લગ્ન એક મોભાદાર દાદભાવાળા કુટુંબના સુપુત્ર શરદભાઈ સાથે થયા. શરદભાઈ વ્યવસાયથી Chartered Accountant છે. આધુનિક વિચારશ્રેણીવાળા આ કુટુંબમાં પ્રજ્ઞાબહેનને પોતાની આવડત અને શક્તિનો ઉપયોગ કરવાની પુરેપુરી છૂટ અને સગવડ હતી. નોકરી કે વ્યાપાર આ બે પર્યાયમાંથી પ્રજ્ઞાબહેને વેપારને પસંદગી આપી. વિમા એજંટ ના કામ ઉપરાંત એમણે ફેશન ડિઝાઈનીંગ અને મેન્યુફેકરીંગનું કામ ઘરમાંથી જ શરૂ કર્યું. આ કામ ખૂબ જ ધીરજ અને પરિશ્રમ માગી લે તેવું છે, પણ પ્રજ્ઞાબહેને ઉત્સાહ અને ખંતથી આ કામમાં સારી સફળતા મેળવી. સાડી, દુપટ્ટા વગેરે ઉપર જાતે ડીઝાઈન કરી તૈયાર કરેલા વસ્ત્રોનું પ્રદર્શન અને વેચાણ ગોઠવી સફળતા મેળવી. મોટા ઓર્ડર હોય ત્યારે કારીગરો રોકી, સમયસર માલ ગ્રાહકોને પહોંચતો કર્યો. લંડન જઈ ત્યાં પ્રદર્શન કરી ઓર્ડર લઈ આવતા, અને વસ્ત્રો સપ્લાય કરતા. આ બધા કામની વચ્ચે ૧૯૮૩ માં એમની પહેલી દિકરી નેહાનો અને ૧૯૮૬ માં એમની બીજી દિકરી ભૂમિકાનો જન્મ થયો હતો.

 

દિકરીઓને સારૂં શિક્ષણ મળે અને જીવનમાં પ્રગતી કરવાની તક મળે એટલે ૧૯૯૯ માં ગ્રીનકાર્ડ મેળવી પ્રજ્ઞાબહેન સહકુટુંબ અમેરિકા આવ્યા. એકવર્ષ સુધી અન્ય કામકાજને લીધે શરદભાઈ લંડનમાં રહ્યા।. લંડનમાં એક વર્ષ રોકાયા બાદ શરદભાઈ અમેરિકા આવ્યા અને એમને કેલિફોર્નિયામાં નોકરી મળી., એક વર્ષ એકલા હાથે ,બે દિકરીઓ સાથે પ્રજ્ઞાબહેન નોર્થ કેરોલીનામાં રહ્યા,  અજાણી ધરતી અને અજાણ્યા લોકો અને તદન અલગ સંસ્કૃતિ માં American Way of Life સમજવાની મથામણમાં કરતા રહ્યા . કાર ચલાવતા શીખ્યા, બાળકોને શાળામાં દાખલ કર્યા, અને સાથે સાથે સેફ વે માં આઠ કલાક ઊભા રહીને કામ કરવાની નોકરી પણ કરી. આમ અહીં આવનારા બધાને જે સ્ટ્રગલ કરવી પડે છે તેવી સ્ટ્રગલ એમને પણ કરવી પડી. કેલીફોર્નીયામાં આવ્યા બાદ એમને બેંકમાં નોકરી મળી, જે એમણે છ-સાત વર્ષ સુધી જાળવી રાખી. બન્ને ની આવક હોવા છતાં ભાડાના એપાર્ટમેન્ટમાંથી પોતાના ઘર સુધી પહોંચવામાં સાત વર્ષ લાગ્યા।. શરદભાઈ અત્યારે ઇન્ડિયા કોમ્યુનીટી સેન્ટરમાં ડિરેક્ટર ઓંફ ફાઈનાન્સ તરીકે કામ કરે છે.

અમેરિકામાં આવ્યા બાદ પણ પ્રજ્ઞાબહેનનો તરવરિયો સ્વભાવ એમને પગવાળીને બેસવા દે એવું ક્યાં હતું? એમણે વૃધ્ધ નાગરિકોને માર્ગદર્શન આપવા અને મદદ કરવાની ટ્રેનીંગ લીધી, અને સમાજ સેવામાં લાગી ગયા. આ વિષય ઉપર એમણે અમેરિકાના રેડિયો જીંદગી ઉપરથી વાર્તાલાપ પણ આપેલો. વિદેશની ધરતી પર ભારતના પારંપારિક સાંસ્‍કૃતિ અને પારિવારીક સંસ્‍કારોને અવિરત ધબકતું રાખવા  ડગલો” અને “બેય એરિયા ગુજરાતી સમાજ” આ બે ગુજરાતી સંસ્થાઓ Bay Area માં જાણીતી  છે. ”DAGLO” એટલે Desi Americans of Gujarati Language Origin. ‘ડગલો’ સંસ્થા બે એરીઆ માં ગુજરાતી સાહિત્ય, સંગીત દ્વારા ભાષાને જીવંત રાખવાનો પ્રયત્ન કરી રહી છે.  (કેલિફોર્નિયામાં સાન ફ્રાન્સિસ્કો અને એની આજુબાજુનો વિસ્તાર બેય એરીઆ કહેવાય છે). આ  બન્ને સંસ્થાઓમાં પ્રજ્ઞાબહેન અને શરદભાઈ ખૂબ જ સક્રિય  ભાગ ભજવી રહ્યા  છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષથી ગુજરાત ગૌરવ દિનની ઉજવણી માટે સંસ્થાના અગ્રણી કાર્યકર તરીકે પજ્ઞાબેન સાહિત્ય સભર સુંદર પ્રોગ્રામનું આયોજન કરે છે. ૨૦૧૪ માં એમણે રજૂ કરેલો કાર્યક્રમ “નરસૈંયો” એમની કલાકુશળતાનો પૂરાવો હતો. પ્રજ્ઞાબહેન  બેય એરીઆમાં  ‘પુસ્તક પરબ’ નું સંચાલન પણ સક્રિયરીતે સંભાળે છે. આમ માતૃભાષા જીવંત રાખી, કલા-સંગીત પ્રત્યેની અભિરૂચીને વાચા  આપી, ગુજરાતી ભાષાની અસ્મિતાને જાળવવાનું અને  ભાષાને ધબકતી રાખવાનું ખુબ જ સુંદર કાર્ય કરી રહ્યા છે.

pragnaben 2

(બેય એરિયા ગુજરાતી સમાજના વાર્ષિક કાર્યક્રમમાં ડાબીબાજુ શ્રી શરદભાઈ દાદભાવાળા, જમણીબાજુ શ્રીમતી પ્રજ્ઞાબહેન દાદભાવાળા, વચ્ચે મુખ્ય અતિથીઓ)

Pragnaben 3

 

(બેઠકનું સંચાલન કરતા પ્રજ્ઞાબહેન)

 

છેલ્લા એક વર્ષથી એમણે મિલપીટાસમાં ગુજરાતીઓનો  સાહિત્યમાં રસ  જાણી લઈ, એમને મૌલિક લખાણ માટે ઉત્તેજન આપવા પુસ્તક પરબને નવું સ્વરૂપ આપી,  “બેઠક” નામે એક પ્રવૃતિ શરૂ કરી છે.  અહીં  લેખક, પ્રેક્ષક, અને  કલાકાર વચ્ચે સુંદર સેતુ બંધાય છે. દર મહિનાના છેલ્લા શુક્રવારે ગુજરાતીઓ ત્રણ કલાક માટે ભેગા થાય છે અને કોઈપણ એક વિષય ઉપર એમના મૌલિક વિચારો, લેખ અને કવિતા દ્વારા રજૂ કરે છે. બેય એરિયામાં  ગુજરાતી ઉત્સવના સંચાલન માટે, અને ખાસ કરીને એમની વક્તૃત્વ કલા માટે પ્રજ્ઞાબહેનની ખૂબ જ પ્રસંશા થાય છે. જે વિષય ઉપર એમને બોલવાનું હોય છે એ વિષયનું તેઓ ઊંડું અધ્યયન કરે છે અને સચોટ માહિતી રજૂ કરે છે. સીનિઅર સિટિઝન ને પ્રેરણા આપવા, તેમના જીવનના વિવિધ પાસાઓને સ્પર્શતા તેમના  અનુભવોને   અભિવ્યક્તિ આપવા , તેમજ  તેમની માતૃભાષાની ચાહતને વ્યક્ત કરવા, અને નવોદિત લેખક-કવિઓને પ્રોત્સાહન આપવા પ્રજ્ઞાબહેન “શબ્દોનું સર્જન” નામના બ્લોગનું  સંચાલન કરે છે. એ સિવાય “ડગલો”, “બેય એરિયા ગુજરાતી સમાજ” ની પ્રવૃતિઓની માહિતી આપવા  અને સીનીયર્સને માર્ગદર્શન કરતા  બ્લોગ્સનું સંચાલન પણ કરે છે. અમેરિકામાં સ્થાયી વસવાટ માટે આવેલા ગુજરાતી કુટુંબોને અહીં મળતી સરકારી સગવડોની માહિતી આપી, એમને જોઈતી મદદ કરવા માટે પ્રજ્ઞાબહેન કાયમ ઉત્સુખ રહે છે. હું ગ્રીનકાર્ડ લઈ, કાયમી વસવાટ માટે અમેરિકા આવ્યો, ત્યારે મનેપણ પ્રજ્ઞાબહેનનું ઉપયોગી માર્ગદર્શન મળેલું. બેય એરિયાના જાણીતા ગુજરાતીઓ સાથે મારો સંપર્ક કરાવીઆપવામાં પણ પ્રજ્ઞાબહેનનો મોટો ફાળો છે. તમે પ્રજ્ઞાબહેનનો સંપર્ક pragnad@gmail.com માં કરી શકો છો.

-પી. કે. દાવડા

મળવા જેવા માણસ-૪૯ (શ્રી વિશ્વદીપ બારડ)- પી કે દાવડા

July 13, 2015

Vishvadeep barad.jpg 3

વિશ્વદીપભાઈનો જન્મ ૧૯૪૬ માં ભાવનગરમાં થયો હતો. ચાર ભાઈ બહેનોમાંથી એ સૌથી નાના હતા. એમના પિતા શ્રી ભગવાનભાઈએ માત્ર પ્રાથમિક શિક્ષણ પ્રાપ્ત કર્યું હતું અને બિલ્ડીંગ કન્સ્ટ્રક્શનના નાના મોટા કામ કરતા હતા. માતા મણીબેન શિક્ષણથી વંચિત હતા. મધ્યમવર્ગી કુટુંબમાં રહીને વિશ્વદીપભાઈએ કરકસરનો પાઠ નાનપણમાં જ શીખી લીધેલો.

વિશ્વદીપભાઈનું પ્રાથમિક શાળાનું શિક્ષણ ભાવનગરની શામળદાસ સ્કૂલમાં થયેલું. ગાંધીજી પણ આ જ શાળામાં ભણેલા. આજે ૬૫ વર્ષો બાદ પણ એ શાળામાં ગવાતી પ્રાર્થના “અસત્યો માંહેથી પ્રભુ પરમ સત્યે તું લઈ જા” એમની પ્રિય છે. ત્યારબાદ એમણે ભાવનગરની  આલ્ફ્રેડ હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કરી, ૧૯૬૫ માં S.S.C. ની પરીક્ષા પાસ કરી. પ્રાથમિક શાળાના અભ્યાસ દરમ્યાન, ગામમાં યોજાતા કથા-કિર્તનમાં હાજરી આપી, એમણે રામાયણ અને મહાભારતની કથાઓ સાંભળેલી. હાઈસ્કૂલ કોર્ટની નજીક હોવાથી ક્યારેક ક્યારેક કોર્ટમાં ક્રીમીનલ કેસની સુનાવણી સાંભળવા જતા.

S.S.C. ની પરીક્ષા પાસ કરી, ભાવનગરની  શામળદાસ કોલેજમાં આર્ટસ વિભાગમાં એડમીશન લઈ એક વર્ષ પૂરૂં કર્યું. ૧૯૬૬ માં સૌરાષ્ટ્ર યુનીવર્સીટીની સ્થાપના થઈ, અને એમની કોલેજ સૌરાષ્ટ્ર યુનીવર્સીટીમાં આવી, પણ એમને તો ગુજરાત યુનીવર્સીટીમાં જ ભણવું હતું એટલે એ ભાવનગરથી અમદાવાદ એમના બહેનને ઘરે આવી ગયા, અને અમદાવાદની એસ.વી. કોલેજમાં દાખલ થયા. અહીંથી તેમણે ૧૯૭૦ માં ગુજરાતી અને ઈતિહાસના વિષયો સાથે B.A. ની ડીગ્રી મેળવી. કોલેજના આ વર્ષો દરમ્યાન એમણે સવારના ૭ થી ૧૦ વાગ્યા સુધી કોલેજમાં અભ્યાસ અને ૧૧ થી રાત્રે ૮ વાગ્યા સુધી સોના-ચાંદીની દુકાનમાં એકાઉન્ટીંગનું કામ કર્યું, જેથી કોલેજના ખર્ચને પહોંચી વળાય

.Vishvadeep barad.jpg 2

વિશ્વદીપભાઈને શાળાના સમયથી જ કવિતા પ્રત્યે લગાવ હતો પણ એમણે કવિતાઓ લખવાની શરૂઆત કોલેજના અભ્યાસ દરમ્યાન કરી. ૧૯૬૭ માં એમણે પહેલી કવિતા “અદયભીંત” અને બીજી કવિતા “કોઈબિચારી”. લખી. કોઈબિચારી કવિતા “સ્ત્રી” સામયિકમાં છપાઈ. કોલેજની કાવ્ય સ્પર્ધામાં “ કહેશો નહી”-“હસતો રહ્યો”  કવિતા પ્રથમ સ્થાને આવી. એમની કેટલીક કવિતાઓ કોલેજના બુલેટીન બોર્ડ પર પણ મૂકાઈ.

૧૯૭૦ માં ગ્રેજ્યુએટ થયા બાદ એમને ગુજરાત આયુર્વેદ યુનીવર્સીટીમાં નોકરી મળી. ૧૯૭૨ માં એમના રેખાબહેન સાથે લગ્ન થયા. રેખાબહેને પણ સાયકોલોજી વિષય સાથે B.A. સુધીનો અભ્યાસ કર્યો છે. ૧૯૭૩ માં દંપતિએ પુત્રી દિપ્તીને જન્મ આપ્યો. રેખાબહેનના ભાઈયો અમેરિકામાં સ્થાયી થયા હતા. ૧૯૭૫ માં રેખાબહેનના ભાઈની સ્પોન્સરશીપથી વિશ્વદીપભાઈ એમની પુત્રી અને પત્ની સાથે કાયમી વસવાટ માટે અમેરિકા આવ્યા. શરૂઆતમાં એમણે Chicago માં વસવાટ કર્યો. અહીં ૧૯૭૭ માં એમના પુત્ર આશિષ નો જન્મ થયો. Chicago ની સખત ઠંડી અને હીમવર્ષા સહન ન થતાં, ૧૯૭૯ માં એમણે ટેક્ષાસ રાજ્યના હ્યુસ્ટન શહેરમાં સ્થળાંતર કર્યું. એમના અમેરિકાના વસવાટ માટે વિશ્વદીપભાઈ કહે છે, “મારા માટે ભારત એટલે જન્મભુમી અને અમેરિકા એટલે કર્મભુમી..એક દેવકીમૈયા અને બીજા યશોદા મૈયા..યશોદામૈયાએ પણ ઘણું ઘણું આપ્યુ છે. મારી કાર્યશિલતાની કદર થઈ છે. બેંકની જોબ દરમ્યાન જ્યારે મને..એમપ્લોઈ ઓફ ધ મન્થ (Employee Of The Month)ના બિરુદ  સાથે સન્માન થયું અને બેંકનાં મેગેઝીનમાં મારો પરિચય સાથે ફોટો પબ્લીશ થયો એ બતાવે છે કે અમેરિકા જેવા દેશમાં તમારા કામની કદર થાય છે. અહીં જ મને ૧૯૮૧માં હ્યુસ્ટન ઈન્ડિપેન્ડ્ન્ટ સ્કુલ ડિસ્ટ્રીકમાં પ્રોક્યુરમેન્ટ ઓફિસર (ખરીદી ઓફીસર) તરીકે જોબ મળી, મારી પત્નિ પણ સ્કુલ ડીસ્ટ્રીકમાં એકાઉન્ટીગમાં જોબ કરતાં હતાં. અહીં જ દીકરી કમ્પુટર એન્જિનર થયાં બાદ એમ.બી.એ. સાથે ટેક્ષાસ ઈન્સ્ટ્રુમેન્ટમાં એન્જિનયર તરિકે જોડાઈ.અને દિકરાએ મેડિકલફિલ્ડમાં આગળ વધી એમ.ડી કરી પિડિયાટ્રીક ગેસ્ટ્રોએન્ટોલોજીસ્ટમાં સ્પેસ્યાલીસ્ટ થયો.  માત્ર એટલું જ નહિં, ૨૦૦૯માં ‘ઈન્ટરનેશન વુમન ફૉરમ’ સંસ્થા જેમાં હિલરી ક્લિન્ટન, માર્ગારેટ થેચર જેવી, વિશ્વની ટૉપ ૨૦ મહિલાનો સમાવેશ થાય છે, તેમાં મારી દીકરી દિપ્તિની પસંદગી થવાથી  એ પ્રસંગ  મારા અને  મારી પત્ની, સમગ્ર ગુજરાત માટે અતિ-આનંદ અને ગૌરવની વાત હતી.”

અમેરિકામાં ઠરીઠામ થયા પછી એમનું મન પાછું સાહિત્યપ્રવૃતિ પાછળ દોડ્યું. હ્યુસ્ટનમાં એના માટે યોગ્ય વાતાવરણ પણ હતું. હ્યુસ્ટનમાં અનેક સાહિત્યપ્રેમીઓ સાહિત્ય સરિતા નામે મંડળ ચલાવે છે, અહીંની સભાઓમાં વિશ્વદીપભાઈને પોતાની રચનાઓ રજૂ કરવાનો મોકો મળ્યો. ૨૦૦૨ માં “કાવ્ય સુંદરીની સાથે સાથે” નામના પુસ્તકનું શ્રી આદિલ મન્સૂરીના હાથે વિમોચન થયું. ત્યારે એમણે કહેલું, “આવતી કાલે આ નાનકડી કલમ એક વૃક્ષ બનશે”, આમ કલમ શબ્દના બેવડા અર્થમાં એમણે ભવિષ્ય ભાખી લીધું. લગભગ આ સમયમાં જ ગુજરાતી બ્લોગ્સ લોકપ્રિય થવા લાગ્યા. બ્લોગ્સમાં એમના કાવ્યો, નિબંધો અને વાર્તાઓ મૂકાવા લાગી. પ્રો. સુમન  અજમેરી, શ્રી રાધેશ્યામ શર્મા, શ્રી ધીરૂભાઈ પરીખ જેવા જાણીતા સાહિત્યકારોના માર્ગદર્શન હેઠળ એમનું સર્જન અવિરત ચાલુ રહ્યું. એમની ઘણી લઘુ કથાઓ “કુમાર” માસિકમાં પણ પ્રસિધ્ધ થઈ. એમના સર્જનોના રસાસ્વાદ પણ થયા

.Vishvadeep barad.jpg 1

(રેડિયો સ્ટેશનમાં કાર્યક્રમની રજૂઆત)

એમના સર્જનનો આનંદ મેળવવા તમારે એમની રચનાઓ વાંચવી જોઈએ, છતાં આ લેખની મર્યાદામાં રહી, એમની થોડી કાવ્ય પંક્તિઓ અહીં રજૂ કરૂં છું.

 

માર્ગમાં અમથા મળેલા ગમ હજુંએ યાદ છે,

ખાલી મળેલા સ્મિત મહીંના ભાર પર હસતો  રહ્યો..

 

બીજા એક કાવ્યમાં તેઓ કહે છે,

ક્યાં  હતું    મારું અહીં    કોઈ    ઠેકાણું આ  શહેરમાં?

ઝાંઝવાના   ઝળ  મને   કેમ અહીં શોધવા  નીકળ્યાં ?

એમના સર્જનો માટે તમે એમના બ્લોગ્સ

https://vishwadeep.wordpress.com/

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 43 other followers